ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ, ਅਗਸਤ ਮੁਖੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਸੌਰੀ—ਜੋ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਨੂੰ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਵਰ ਦਿਤੇ। ਇਸ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਨੀਦੇਵ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਯਮਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਤਥ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਲਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਰਕੇ ਪੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਜੋ ਲੋਕ ਅਸ਼ਵਤਥ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋਣਗੇ—ਇਹ ਹੋਰ ਵਰ ਮਿਲਿਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੰਡਾਵਰਾ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਅਸ਼ਵਤਥ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਛੁਹਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਤੀਰਥ ਅਸ਼ਵਤਥ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲਾ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਗਸਤ ਅਤੇ ਸੱਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਯਜ੍ਨੀਕ ਅਤੇ ਸਾਮਗਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਲਾਂ ਤੀਰਥ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਯਜ੍ਨ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਸੋਮਾ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵ ਜਾਤੀ ਨੇ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਦੇਵੀ ਰੂਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਰਮ, ਸਵਧਿਆਇ ਅਤੇ ਯਜ੍ਨ ਆਦਿ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਰਕਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ, ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਰੋਟੀ-ਰੋਜ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਹੰਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਾਨੂੰ ਪਤੀ, ਰਾਜਾ ਦਿੱਲੋ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਤੀ ਮਿਲੇਗਾ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਜੋ ਸੁਖ ਵਧਾਵੇਗਾ।” ਰਾਜਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ?” ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮਾਵਾਂ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਜਾਓ।” ਜਦ ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ, ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹ ਉਥੇ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੇ ਦੁੱਖ ਹਨ, ਉਹ ਕੀ ਕਰਨ? ਜੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਗੌਤਮੀ, ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਾ ਆਈਂ?” “ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਮਨੁੱਖੀ ਦੇਹ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ, ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੀ, ਹੇ ਜਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਾ? ਹੇ ਮਾਂ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ।” “ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਗੰਗਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ? ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਜੋ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਟਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।” “ਮਾਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਵਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਮਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਦੇ।” ਤਦ ਗੰਗਾ ਨੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਅਮਰ ਮਾਵਾਂ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਮਾ ਦੇਵ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਦਿਆਂਗੀ।” ਇਹ ਗੱਲ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਅਮਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਉਹ ਥਾਂ ਸੋਮਾ-ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਮਾ ਪੀਣ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਕਥਾ ਰੋਜ਼ ਸੁਣਦਾ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਜਾਪਦਾ ਜਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਧਨ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਧਨਿਆ-ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਵੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਬੋਲੀਆਂ। ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਦਕ ਕਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਮਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਭਗਤ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸੋਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਣਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੋਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਤੂੰ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਰੀ ਜਗਤ—ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਚਲ—ਤੇਰਾ ਅਧੀਨ ਹੈ।” ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸੋਮਾ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਜੀਵਨ ਸਰੂਪ ਹਾਂ; ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।” “ਜੋ ਕੋਈ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਸਾਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਚਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜੁਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਮ, ਪਿੰਡ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਭੋਗ ਵਜੋਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਗੁੰਜ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੋਈ।