ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੋ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ "ਸ਼ਿਵਾ" ਦਾ ਨਾਮ ਆਵੇ, ਹੇ ਸੋਮਨਾਥ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ, ਹੇ ਗੌਰੀਪਤੀ, ਸ਼ੰਕਰ, ਸੋਮਨਾਥ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਡਿਆਈ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਭਾਗ੍ਯਸ਼ਾਲੀ ਹਰਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੈਨੂੰ ਆਤਮ ਗਿਆਨ, ਮੁਕਤੀ, ਵੱਡਾ ਭੋਗ ਅਤੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਮਿਲੇ। ਇਹ ਵਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਭੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਆਖ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ 'ਸਵੈਯੰ ਤੀਰਥ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਪਿੱਪਲ ਦਾ ਵੀ, ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਮੰਡਾ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣੋ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਅਗਸਤਯ ਨੂੰ ਵਿਂਧਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵਲ ਵਧੇ। ਜਦ ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਸਥਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਸਨਮਾਨ ਸਵੀਕਾਰਿਆ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜ, ਮੈਂ ਸਤਯ ਦਰਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਰਸਤਾ ਦੇਵੋ ਅਤੇ ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਪਹਾੜ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" ਫਿਰ ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਸਥਾਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹਾ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ, ਕੈਟਭ ਦੇ ਦੋ ਦੁਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ, ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲ ਨਾਮਕ ਦੈਤ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਰੋਕਟੋਕ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਨੇ ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਰੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਤੇ ਪਿੱਪਲ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਯਜਨਾ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਾਨਵ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾਈ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਗਏ। ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਜੋ ਵੀ ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਰੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ। ਪਿੱਪਲ, ਜੋ ਸਾਮਵੇਦ ਗਾਉਂਦਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ ਬਣ ਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸਾਮਗਾ' ਕਾਫੀ ਨਿਰਦਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਘਟਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਰਾਖਸ਼ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆ ਕੇ ਟਿਕ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਨੀ ਦੇਵ ਕੋਲ ਗਏ, ਜੋ ਸੌਰੀ, ਮੰਦਾ, ਅਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ।" ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਵਾਂਗੇ।" ਸ਼ਨੀ ਨੇ ਮਨ ਜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਸ਼ਨੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਖਸ਼ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ। ਰਾਖਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮਝ ਕੇ ਖਾ ਲਿਆ। ਪਰ, ਜਦ ਸ਼ਨੀ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅੰਗ ਵੇਖੇ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਸੜ ਜਾਂਦਾ, ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪਿੱਪਲ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਪਿੱਪਲ ਰੁੱਖ, ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ, ਸੂਰਜ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ। ਪਰ, ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖੀਆਂ। ਸਿਰਫ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸ਼ਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਗਸਤਯ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿਤੇ। ਸ਼ਨੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਵੀ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰੇ, ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਲਟਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋਣਗੇ। ਹੋਰ ਵੀ ਵਰ ਮਿਲੇਗਾ। ਜੋ ਮੰਡਾਵਾਰਾ ਵਿਖੇ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਛੂਹਣਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਨੀਸ਼ਚਰ, ਅਗਸਤਯ ਅਤੇ ਸੱਤ੍ਰਿਕਾ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਯਜਨਿਕ ਤੇ ਸਾਮਗਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਐਸੇ ਸਥਾਨ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਥਾਨ ਸੋਮ ਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੋਮ ਪਾਨ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਦੇਵੀ ਰੂਪ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ, ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।