ਦੱਤਾ ਨੇ "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ" ਆਖ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੱਤਾ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੋਹ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਚਿਕੜੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਰਿਹਾ। "ਮੈਂ ਤੀਖੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਪਾਪੀ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤੀਬਰ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੋਮਨਾਥ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ। ਮੈਂ ਗਰੀਬੀ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਰੋਗਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਮੌਤ ਦੇ ਸੱਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? "ਮੈਂ ਹਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਹਸਤੀਆਂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਭੁੱਖ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਰ, ਜ਼ਰਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਧਾਵਸਥਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਦਇਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖੋ। ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਇਰਖਾ, ਦੰਭ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰਖਵਾਲੇ ਵਾਂਗ, ਮੇਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿਓ। "ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ-ਕੋਈ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਸੋਮਨਾਥ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੀ ਦਇਆ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ 'ਨਮ: ਸ਼ਿਵਾਯ' ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ, ਕ੍ਰੋਧ, ਡਰ, ਮੋਹ, ਦੁੱਖ, ਅਗਿਆਨ, ਗਰੀਬੀ, ਰੋਗ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੌਤ—all ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨ ਧਰਮ ਹੈ, ਨ ਭਗਤੀ; ਮੈਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਦਇਆ ਕਿੱਥੋਂ ਆਵੇ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਆਸਰੇ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ 'ਸੋਮ' ਨਾਮ ਜਲਦੀ ਵਸਾ ਦੇ। ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਗਦੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ। ਹੇ ਸੋਮਨਾਥ, ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਮੰਗਲਮਈ ਚਰਨ ਹੀ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦਿਓ। "ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਪਾਪੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਅਰਜ਼ੀ ਸੁਣ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ 'ਸ਼ਿਵ' ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਸੋਮਨਾਥ, ਓਥੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਗੌਰੀਪਤੀ, ਸ਼ੰਕਰ, ਸੋਮਨਾਥ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ 'ਸੱਚਾ' ਆਖ ਕੇ ਵਡਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਅਤ੍ਰਿ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹਾਂ। ਤੈਨੂੰ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ, ਮੋਖ, ਵੱਡੀ ਭੋਗ-ਸੰਪੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਮਿਲੇ—ਇਹ ਵਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਆਖ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ 'ਸਵਯੰ-ਤੀਰਥ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਇਥੇ ਹੀ ਮੋਖ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਫਿਰ, ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਗਈ, ਫਿਰ ਪਿੱਪਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ। ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਮੰਦਾ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣੋ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਅਗਸਤਯ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਿਂਧਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਜਦ ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਉਸ ਅਡਿੱਠ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਵਾਰ ਜੰਮੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਮੈਂ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਓ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਓ।" ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਹੋਰ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਫਿਰ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਯਜਨਾ ਲਈ ਸੰਕਲਪ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪੂਰਾ ਇਕ ਸਾਲ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਕੈਟਭ ਦੇ ਦੋ ਦੁਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਆਸ਼ਵੱਥਾ ਤੇ ਪਿੱਪਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਆਸ਼ਵੱਥਾ ਨੇ ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਰੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ, ਪਿੱਪਲ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ। ਦੋਵੇਂ ਯਜਨਾ ਵਿਘਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ, ਤੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਦੋਵੇਂ ਦਾਨਵ ਮੰਦੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ, ਆਸ਼ਵੱਥਾ ਰੁੱਖ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਿੱਪਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੰਗ ਕਰਦੇ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਆਸ਼ਵੱਥਾ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਰੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦਾ। ਪਿੱਪਲ, ਸਾਮਵੇਦ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣ, ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਾਂਗ ਖਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅੱਜ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਮਗਾ ਬੜਾ ਨਿਰਦਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਘਟਦਾ ਵੇਖ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਨ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸੌਰੀ, ਮੰਦੇ (ਸ਼ਨੀ) ਕੋਲ ਗਏ, ਜੋ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਡਿੱਠੇ ਅਤੇ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ। ਸੌਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦ ਮੇਰਾ ਤਪ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜੰਮੇ, ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜੇ ਅਧੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਤਪ ਦਿਆਂਗੇ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਸੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ।" ਸੌਰੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਸ਼ਵੱਥਾ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ, ਉਸਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ, ਭਰਮ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਨ ਕੇ, ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸੌਰੀ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ; ਮੰਦੇ, ਸੂਰਜ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਉਸ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਤੁਰੰਤ, ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਸ਼ਵੱਥਾ ਨੂੰ ਰਾਖ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ, ਪਿੱਪਲ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਖੁਦ ਹੀ, ਵਿਅੰਗੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕੋਲ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ ਸਾਮ ਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਪਿੱਪਲ ਰੁੱਖ, ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ, ਸੂਰਜ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖਾ ਗਿਆ। ਪਰ, ਜਿਸ ਵਕਤ ਉਹ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਰਾਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?