ਹੇ ਨਾਰਦ, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਸਨੀਕ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੌਤ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਛੱਡ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਲੈ ਕੇ, ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਬਰਤਨ ਤੇ ਸਮਾਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਯਜਨ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸਭ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਗਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਤੇ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਤੇ ਅਸਤੀ-ਨਾਸਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਉਸ ਸੋਮਨਾਥ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਇਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਦਾ, ਸੰਭਾਲਦਾ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਗਨਿ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਵੱਡੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਸਰਪ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ, ਉਹ ਧੰਨਵਾਦੀ ਪ੍ਰਭੂ ਬੋਲੇ: "ਮ੍ਰਿਤਿਉ, ਤੈਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਾਰੇ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਯਜਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸਮਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਲਦੇ ਨੂੰ ਧਵਜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਧੰਨਵਾਦੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਉਂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਬਣਾਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਮਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਲੈਣ ਆਏ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਮੌਤ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਯਜਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋਣ।" ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਾਇਆ ਦੀ ਘੋੜੀ ਰਚੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣ।" ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨੇ ਵਡਵਾ ਨਦੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਮੌਤ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਮਹਾਨਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵਡਵਾ-ਸੰਗਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨਾਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਆਤਮਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੱਤਾ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਹਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ, ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਕਿਸ ਕੋਲ ਪੁੱਛਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?" ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤ੍ਰਿ ਨੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਤੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਤੇ ਜਾ, ਉਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ; ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼," ਕਹਿ ਕੇ ਦੱਤਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ ਗੰਗਾ ਤੇ ਗਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ: "ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੂਏ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਭਾਗ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੋਹ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁੱਖ ਦੀ ਚੀਕੜ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਪਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਮੈਂ ਤੀਖੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਛੇਦਿਆ ਗਿਆ, ਪਾਪੀ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਛੁਰੀ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਪੰਜ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ, ਤੇ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਹੇ ਸੋਮਨਾਥ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ।" "ਮੈਂ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਜੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਰੋਗ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ, ਮੌਤ ਦੇ ਸੰਪ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬੜੀ ਡਰ ਵਿਚ ਹਾਂ—ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਅਸਤੀ-ਨਾਸਤੀ, ਪਿਆਸ-ਭੁੱਖ, ਕਾਮ ਤੇ ਅੰਧਕਾਰ, ਕਿਰਿਆ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਤੇ ਦਇਆ ਕਰ।" "ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸਾ, ਈਰਖਾ, ਪਖੰਡ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਰੱਖਵਾਲੀ ਵਾਂਗ, ਮੇਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ।" "ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਦੀ ਪੀੜਾ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਸੋਮਨਾਥ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਦਇਆ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ 'ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ' ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ, ਗੁੱਸਾ, ਡਰ, ਮੋਹ, ਦੁੱਖ, ਅਗਿਆਨਤਾ, ਗਰੀਬੀ, ਰੋਗ, ਇੱਛਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੌਤ ਵੀ, ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਨਾ ਭਗਤੀ; ਮੈਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ਰਨ, ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਲਦੀ 'ਸੋਮਾ' ਸ਼ਬਦ ਵਸਾ ਦੇ।" "ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਗੀਰੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ; ਹੇ ਸੋਮਨਾਥ, ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਸ਼ੁਭ ਚਰਣਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦਿਲਾ।" "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਾਪੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ 'ਸ਼ਿਵ' ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਥੇ, ਹੇ ਸੋਮਨਾਥ, ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇ।" "ਹੇ ਗੌਰੀਪਤੀ, ਸ਼ੰਕਰ, ਸੋਮਨਾਥ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ—ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ 'ਸੱਚਾ' ਆਖ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇ।" ਅਤ੍ਰਿ ਦੀ ਇਹ ਸਿਫ਼ਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਰਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਉਸ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹਾਂ। ਤੈਨੂੰ ਆਤਮ ਗਿਆਨ, ਮੁਕਤੀ, ਬਹੁਤ ਭੋਗ ਤੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮਿਲੇ; ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ," ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਉਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ 'ਆਤਮ-ਤੀਰਥ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਇਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਅਸ਼ਵੱਥਾ ਤੀਰਥ ਤੇ ਫਿਰ ਪਿੱਪਲਾ ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਮੰਡਾ ਤੀਰਥ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸੁਣ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਧੰਨਵਾਦੀ ਅਗਸਤਿਆ ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਿਂਧਿਆ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਜਦ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਵਿਂਧਿਆ, ਜੋ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮੇਰੂ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਟੱਕਰ ਦੀ ਸੀ। ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਉਣ ਉੱਤੇ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।