ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਉਹ ਗਣੇਸ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਨੱਚ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਭਾਵਨ ਕਲਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਸੇ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਗਣੇਸ਼, ਜੋ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ, ਸਤੁਤੀ, ਪ੍ਰਣਾਮ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਧਨਯ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਮੁੜ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਈ। ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਵਿਘਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਮੁੜ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਇਸ ਯਜ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।" ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਯਜ੍ਯ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਭੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਯਮ ਨਾਲ ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਸਦੇ ਘਰ ਕਦੇ ਵੀ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਜੋ ਇਥੇ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਫਲ ਹੋਣਗੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਯਜ੍ਯ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿਘਨ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਸ਼ੇਸ਼-ਤੀਰਥ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਰੂਪ ਰਚਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ੇਸ਼, ਜੋ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਅਤੇ ਰਸਾਤਲ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਸੱਪਾਂ ਸਮੇਤ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਪਰ ਅਸੁਰਾਂ, ਜੋ ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਥੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਦਾਸ ਹੋਕੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਰਸਾਤਲ ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਮੈਂ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਤੇ ਜਾ, ਉਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈ।" ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰੇ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਉਕਸਾਵੇ 'ਤੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ: "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਦਕ੍ਸ਼ ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕ, ਆਦਿ ਸਰਜਨਹਾਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਲੈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਹੇ ਸੰਕਰ, ਹੇ ਸੋਮਨਾਥ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮੇਰੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।" ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦੇ ਵਰ ਦਿਤੇ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ, ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ।" ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਿਖਾਈ। ਫਿਰ, ਸ਼ੇਸ਼ ਰਸਾਤਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਸਭ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸ਼ੇਸ਼ ਮੁੜ ਉਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹਰਾ ਸੀ। ਜਿੱਥੋਂ ਰਸਾਤਲ ਤੋਂ ਪਰਤਿਆ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਬਣ ਗਈ, ਤੇ ਉਸ ਗੁਫਾ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਜਲ ਗੰਗਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਉਥੇ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੁੰਡ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਯਜ੍ਯ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਗ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਹੋਇਆ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਚਾਹੀਦਾ ਨਰਕ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਸਥਾਨ ਨਾਗਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਗ ਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਯੁਸ਼ ਅਤੇ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ, ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਹੀ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ muni, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਸੁਆਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਕੀ-ਵੀਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਮਹਾਨਲ ਜਾਂ ਵਡਵਾਨਲ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦਾ ਨਾਮ ਵਡਵਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੌਤ ਤੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣਯ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਯ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੌਤ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਯਜ੍ਯ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੌਤ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ ਸੀ—ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਅਡੋਲ—ਸਿਰਫ ਪਸ਼ੂ ਛੱਡ ਕੇ। ਮਨੁੱਖ ਅਮਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਨਾਲ, ਸਵਰਗ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਭਰ ਗਈ। ਮੌਤ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਾ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਯ ਨਸ਼ਟ ਕਰੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਅਸੀਂ ਉਹ ਯਜ੍ਯ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਤੋਂ ਲਾਭ ਕੀ ਮਿਲੇਗਾ? ਕੋਈ ਵੀ ਕੰਮ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆਧਾ ਯਜ੍ਯ ਤੁਹਾਡਾ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੁਰ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਯ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਯਜ੍ਯ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਦਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਅਸੁਰ, ਜੋ ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹਨ, ਆ ਗਏ ਹਨ।