ਇੱਕ ਵਾਰ, ਭਗਵਾਨ, ਤ੍ਰਿਣੈਣ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰਚਨਹਾਰ—ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਏ। ਉਹਨੇ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸੋ।” ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਨੰਦੀ ਦੇ ਧੁੰਝ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਓ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਲੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਡਰਾਵਨੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰੋ। ਸਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰੋ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ।” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੋਣਾ ਸੀ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਥਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਜੰਗ ਵਿਚ, ਤ੍ਰਿਣੈਣ ਸ਼ਿਵ ਥੱਕ ਗਏ ਤੇ ਕਾਲੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਲੜਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਕਾਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਰੂਪ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਸੁਰ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਹਰਾ ਨੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ, ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਸੁਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਏ। ਰੁਦ੍ਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਸ਼ੰਭੂ ਲੜਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ। ਹੇ ਮਹਾ-ਮੁਨੀ, ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਬੂੰਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਸ਼ਿਵ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈਆਂ ਤੇ ਕਹਿਆ, “ਸਾਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ।” ਭਗਵਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਜੋ ਰਾਕਸ਼ਸ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਵੈਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਉਥੇ ਜਾਓ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਪਾਤਾਲ ਦਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਪਾਤਾਲ ਜਾਓ।” ਇਸ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਅਸੁਰਾਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਡਰਾਵਨੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾ ਉਸੀ ਰਸਤੇ ਆਏ, ਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵੀ ਉਸ ਰਸਤੇ ਵਾਪਸ ਗਈਆਂ। ਜਿੰਨਾ ਵਾਰ ਉਹ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਦੇਵਤਾ ਉੱਥੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈ ਕੇ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਦੋਵੇਂ ਓਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੋਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਤ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਹਰ ਮਾਤਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੜ੍ਹੇ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇਗੀ। “ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਿਵ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ,” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਉਥੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀਆਂ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਤਾ ਦਾ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਹੋਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਅਖੁੱਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਮਾਤਾ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਰਨਨ ਸੁਣਦਾ, ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਥਾਂ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਅਸੁਰ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਾਤਾਲ ਗਈਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੇਰੇ ਪੰਜਵੇਂ ਮੂੰਹ ਨੇ, ਡਰਾਵਨੇ ਗਧੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ, “ਹੇ ਅਸੁਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਭੱਜ ਰਹੇ ਹੋ? ਡਰੋ ਨਾ। ਜਲਦੀ ਆਓ—ਮੈਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗਾ!” ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਡਰ ਗਏ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ! ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ। ਹੇ ਚੱਕਰਧਾਰੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕੱਟ ਦੇਵਾਂਗਾ।” “ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਮੂੰਹ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਦੇ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਆਓ, ਇੱਥੇ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰੀਏ, ਹੇ ਦੇਵਤੋ—ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣੋ।” “ਤ੍ਰਿਣੈਣ ਹੀ ਗਧੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਝੱਲੇਗਾ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ, ਸ਼ੰਭੂ, ਸਾਰਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇੰਝ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾਇਆ।” ਜੋ ਹੋਮ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਤਾ ਲਈ ਅਸਮਰਥ ਹੈ; ਜਦ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਟੀ ਹੀ ਫਲ ਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਰੀਤਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਡਰਾਵਨਾ ਮੂੰਹ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੋਮਾਂ-ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨਖਾਂ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਸ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ?” ਉਥੇ, ਏਲਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇਹ ਮੂੰਹ ਝੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਮੈਂ ਪਾਤਾਲ ਜਾਵਾਂਗੀ।” ਫਿਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਬਚਨ ਕਿਹਾ। ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਸੁੱਕ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਤੁਸੀਂ ਹੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮੂੰਹ ਝੱਲੋ।” “ਜੇ ਇਹ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਜੇ ਨਾ ਕੱਟਿਆ, ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ।” ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਸੋਮਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਉਹ ਮੂੰਹ ਝੱਲ ਲਿਆ। ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਗੌਤਮੀ ਤੀਰਥ ਤੇ ਆਏ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਭਾਵ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਤੁਤਿ ਕੀਤੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਡਰਾਵਨਾ ਮੂੰਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਆਇਆ; ਚੰਦ੍ਰਮਾਝਾ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਨਖ ਦੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟਿਆ, ਤੇ ਦੋਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਝੱਲ ਲਿਆ। ਉਥੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਉਸ ਅਤਿ-ਦਿਵਿਆ ਕਰਤਾਬ ਦੇਖ ਕੇ ਸਤੁਤਿ ਕੀਤੀ। ਤਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅੱਜ ਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਚਾਰ-ਮੂੰਹਾ ਰੂਪ ਉਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।