ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਵਿਜਯਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਚੱਲੀ। ਇੱਕ ਜਵਾਨ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਵਿਆਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚਿਤ ਹੈ। ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਸਦਾ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਲਾ ਵਿਆਹ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਵਿਜਯਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਸਮਝਿਆ। ਵਿਜਯਾ ਨੇ ਭੋਗਵਤੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਧਾਰਮਿਕ ਰੀਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਵਿਜਯਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਗਾਂਵਾਂ, ਸੋਨਾ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਵੱਡੇ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭੋਗਵਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੰਤਰੀ ਸੂਰਸੇਨ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਜਯਾ ਦੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ, ਚਮਕਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਦਾਸੀਆਂ, ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ। ਸੂਰਸੇਨ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸ ਕੇ, ਵਿਜਯਾ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਸੂਰਸੇਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਵਿਜਯਾ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਥਾਯੋਗ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਵਿਜਯਾ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਧੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਸੱਸ ਤੇ ਸਸੁਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਰਯਾਦਾ ਤੇ ਲਾਵਣਯ ਨਾਲ। ਭੋਗਵਤੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਭੋਗਵਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸੱਪ, ਇੱਕ ਅਲੱਗ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਕੋਠੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। ਉਸ ਠੰਢੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੱਪ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਸੀ: “ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੈ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਸੱਪ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਭੋਗਵਤੀ ਕੋਲ ਜਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਸੱਪ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੇਖੀਏ ਉਹ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।” ਨੌਕਰਾਣੀ ਨੇ “ਜਿਵੇਂ ਆਫ਼ੀ” ਕਿਹਾ, ਤੇ ਭੋਗਵਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਾਂਗ, ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਭਾਗਾ ਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਹੋ, ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਇੱਕ ਦਿਵਯ ਜੀਵ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸਣਾ: ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੱਪ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਭੋਗਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਦਿਵਯ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਪਤੀ ਵੱਡੀ ਪੂਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।” ਫਿਰ ਭੋਗਵਤੀ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਸੱਪ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸੀਆਂ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਰੋ ਦਿੱਤਾ। ਭੋਗਵਤੀ ਨੇ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਪਤੀ ਦਿਖਾ, ਮੇਰੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਅਰਥ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ, ਇਕੱਲੀ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਛੋਣੀ ਤੇ, ਉਸ ਡਰਾਉਣੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ। ਭੋਗਵਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੇਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ, ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਧਨਿਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦਿਵਯ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ।” ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਛੋਣੀ ਤੇ ਰਹੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਹਾਵ-ਭਾਵ, ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਨਰਮ ਛੂਹ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ; ਤੇ ਭੋਗਵਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸੱਪ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਮੁੜ ਆ ਗਈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਸਭ ਕੁਝ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਸੱਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਡਰਦੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?” ਉਸ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਲਿਖੇ ਨੂੰ ਕੌਣ ਟਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਤੀ ਹੀ ਸਦਾ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਥੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੱਪ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰੇ, ਤੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੀਆਂ ਹਨ।” “ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਪਿਨਾਕੀਨ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ, ਮੈਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਭੋਗਵਤੀ ਪਤਨੀ ਹੋ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਮਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਹਾਸਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।” “ਸੁਭਾਗਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਸਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: ‘ਤੂੰ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੱਪ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ।’” “ਫਿਰ, ਸੁਭਾਗਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।’” “ਤੂੰ ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇਗੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਫਿਰ, ਭੋਗਵਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਪ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ।” “ਇਸ ਲਈ, ਸੁਭਾਗਾ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਤੇਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਗੌਤਮੀ ਲੈ ਜਾ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ।” “ਫਿਰ, ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਸ਼ਿਵ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਸਭ ਲਈ, ਜਿਹੜੇ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਲਕੜੀ ਹਨ।” ਪਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਭੋਗਵਤੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਗੌਤਮੀ ਚਲੀ। ਉਥੇ, ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵਯ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ। ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਲੈ ਕੇ, ਸੱਪ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇਰਾ ਹੱਕ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰਾ ਰਾਜ ਚਲਾ, ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਦੇ, ਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਉੱਚਾ ਅਸਥਾਨ ਜਾਂਵਾਂ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾ।