ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਉੱਦਮ ਕੀਤੇ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸੱਪ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ; ਰਾਜ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੱਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰਾਣੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਨਾਂ ਤਾਂ ਦਾਈ, ਨਾਂ ਮੰਤਰੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਪੁਰੋਹਿਤ—ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਾਣੀ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਸੱਪ ਰੂਪ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦੇ, ਇੰਨਾ ਕਿ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਰਹਿਣਾ, ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੱਪ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਾਂਗ ਬੋਲਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੂੜਾਕਰਮ ਵੀ ਕਰਵਾਓ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਉਪਨਯਨ ਤੇ ਵੇਦ ਪਾਠ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਹ ਕਰਮ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੇਦ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਸ਼ੂਦਰ ਸਮਾਨ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।” ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ। ਸੱਪ ਨੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ, ਤੇ ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਪਤਨੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਯਕੀਨ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇਕਰ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਣ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਪ ਰੂਪ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਤੇਰੇ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹਾਦਰ ਲੋਕ ਡਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਕੌਣ ਆਪਣੀ ਧੀ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵੇਗਾ? ਦੱਸ, ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਜ਼ਹੀਨ ਸੱਪ ਬੋਲੇਆ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਜਬਰ ਨਾਲ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਨਾਲ।” ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਜੇ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵੋਗੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੀ ਗੱਲ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ; ਉਹ ਚੰਗਾ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਵੀਰ, ਅਜੇਤ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਰਥ ਉੱਤੇ ਨਾਗੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਦੁੱਤੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਬਚਪਨ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਅ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੇਰੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕਰੋ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਜਦ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਜਦ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਲੋਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਬੋਲੇ, “ਤੁਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਥਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਸਲਾਹ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।” ਪਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੱਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਹੜੀ ਕੁੜੀ ਵਧੀਆ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ? ਕਿਹੜੀ ਉੱਚ ਖਾਂਦਾਨ ਤੋਂ, ਧਨਵਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਰਾਜਾ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ?” “ਕੌਣ ਯੋਗਯੋਗ ਸਾਂਝ ਲਈ, ਵੀਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਣਾ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਤੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਵਿਜਯਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਅਣਗਿਣਤ ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਰਤਨ ਹਨ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧਨੁਧਾਰੀ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਭੋਗਵਤੀ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਰਗੀ ਸੋਹਣੀ ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵਿਆਹਯੋਗ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਾਈਫ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਦੱਸੋ।” ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਜੋ ਵੀ ਕੰਮ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।” ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਹਣੇ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ, ਨੀਤੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਗਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਭੋਗਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਵਿਆਹ ਲਈ, ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਸੱਚੀਆਂ ਅਤੇ ਝੂਠੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗਹਣੇ, ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਆਦਰ ਮਿਲਣ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਵਿਜਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਧੀ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਫਿਰ, ਵੱਡਾ ਮੰਤਰੀ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਰਾਜਾ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੀ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸਿਆ। ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਮੰਤਰੀ ਮੁੜ ਸੋਹਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ, ਹੋਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਵਿਆਹ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸੇ। ਉਥੇ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਗਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ, ਉਹ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।