ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਅਗਨਿ ਦੇਵ ਨੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਜਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵੋ..."। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਅਗਨਿ, ਤੂੰ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇਂਗਾ?" ਅਗਨਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਜਿਥੇ ਮੇਰਾ ਰਸਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਕੁਆਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਵਰੁਣ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ।" ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਇਕੱਲੀ ਇਹ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਝੱਲ ਸਕਦੀ; ਜੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਅਗਨਿ ਵਰੁਣ ਦੇ ਘਰ ਚੁਸਤਾਈ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਤਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਈ। ਉਥੇ, ਜਿਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸੋਮਨਾਥ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਅਗਨਿ ਉਥੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੀਂਦਿਆਂ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸਾਨੂੰ ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਲਈ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੱਸੋ।" ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਦੇਵ ਹੋਣ ਜਾਂ ਗਾਵਾਂ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਉਥੇ ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਸੀ, ਉਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਥਾਂ ਜਿਥੇ ਦੇਵ ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋਏ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਥਾਂ ਗੋਤੀਰਥ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗੋਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਪਈਆਂ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਹ ਪਿਤਰੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀਆਂ ਰਾਖ, ਹੱਡੀਆਂ, ਵਾਲ ਜਾਂ ਨਖ ਰੱਖੇ ਜਾਂ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਾਰੇ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਵੀ ਉਥੇ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਕਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤੀਰਥ ਉਪਜੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲੀਏ; ਇੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਨੂੰ ਅਨੁਮਤੀ ਮਿਲੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਾਈਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਹੀ ਇਸ ਜਗਤ ਦਾ ਨਿਤ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ।" "ਸੂਰਜ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਗੰਗਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਆਪ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਜਿਥੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਹਨ, ਉਥੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਪਿੱਪਲਾਦ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਅਮਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਾਨ ਮুনি ਪਿੱਪਲਾਦ, ਜੋ ਖੇਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੱਪਲ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮুনি, ਜੋ ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੌਤਮ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ, ਪੁੱਤਰ, ਧਨ, ਯਸ਼, ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਅਡੋਲ ਨੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਪਿੱਪਲੇਸ਼ਵਰ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਪੁੰਨਦਾਇਕ, ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ, ਅਤੇ ਆਦਿਤਯ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਚਕਰੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲੇਸ਼ਾ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜ਼ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਕੋਈ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿਰੰਜੀਵੀ, ਧਨਵਾਨ, ਧਰਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਸਦਾ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸੁਣੋ ਨਾਗਤੀਰਥ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕੀਤੇ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸਰਪ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਿਆ। ਰਾਜਾ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ; ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਰਪ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਘਰ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਦਾ, ਮਾਂ-ਪਿਉ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਨਾ ਆਇਆ, ਨਾ ਮੰਤਰੀ, ਨਾ ਪੁਰੋਹਿਤ—ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸਰਪ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਦਾਸ ਰਹਿੰਦੇ, ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਨਿਸੰਤਾਨ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸੀ, ਸਰਪ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਨਾਲੋਂ। ਪਰ ਇਹ ਮਹਾਨ ਸਰਪ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਬੋਲਦਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਚੂੜਾ ਕਰਮ ਵਿਧੀ ਵੀ ਕਰਵਾਓ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਪਨਯਨ ਤੇ ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੇਦ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਦੋਜਾਤੀ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਸਭ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ। ਫਿਰ, ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਰਪ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਓ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਮੈਨੂੰ ਪਤਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕਰਤਵਿਆ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।" "ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਵੇਦਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਪਿਤਾ ਵਿਆਹ ਨਾ ਕਰਵਾਏ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰਪ-ਸਰੂਪ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ...