ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅਗਨਿ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਜਾਦੂ ਅਤੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਮਿਲੇ। ਪਿੱਪਲਾਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਸ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਇਸ ਜਾਦੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧੋ।" ਪਿੱਪਲਾਦ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਆਪ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਅਗਨਿ ਉਲਟ ਵਿਹਾਰ ਕਰੇਗੀ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਅਗਨਿ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਅਗਨਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਜਾਦੂ ਦੋਵੇਂ ਲਿਆਓ; ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਸਭ ਕੁਝ ਖਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੀ ਬਣੀ ਹਾਂ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਗਨਿ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਪੰਜ ਮਹਾਤੱਤਵ, ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵ—ਸਭ ਮੇਰੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਖਪਤ ਕਰਨ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਗਨਿ ਨੇ ਵੀ ਇਹੀ ਆਖਿਆ, "ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰਾ ਆਹਾਰ ਹੈ।" ਉਹ ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਗਨਿ ਨਦੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅਗਨਿ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 'ਵਹਨੀ' ਆਖਿਆ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਅਗਨਿ ਮੰਨੀ ਗਈ। ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਜਾਣੋ ਅਤੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ। ਉਥੇ, ਸਮੁੰਦਰ, ਜੋ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਹਾਰ ਬਣਾਓ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੋ ਜਾਓ ਤੇ ਭੋਗੋ। ਪਰ ਅਗਨਿ ਨੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਜਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ—" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਅਗਨਿ, ਤੂੰ ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇਂਗੀ?" ਅਗਨਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇੱਕ ਪੁੰਨਿਆਤਮਾ ਕੁਆਰੀ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਜਾਵੇ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਰਸਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਲਿਜਾਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੁਆਰੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। "ਇਸ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਵਰੁਣ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਲਿਜਾ।" ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਇਕੱਲੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦੀ; ਜੇ ਹੋਰ ਚਾਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਵਰੁਣ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਲਿਜਾ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਤਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸੋਮਨਾਥ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ। ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਅਗਨਿ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਲਈ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੀ ਹੈ?" ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਉਥੇ ਧੋਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਧੋਣ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਏ, ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਇਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਵਰਗਾ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਥਾਂ 'ਗੋਤੀਰਥ' ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਗੋਮੈਧ ਯਜ्ञ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੁੰਨਿਆਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਪਈਆਂ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਹ ਥਾਂ 'ਪਿਤ੍ਰਤੀਰਥ' ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦੀਆਂ ਰਾਖ, ਹੱਡੀਆਂ, ਵਾਲ ਜਾਂ ਨੱਖ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਲਿਜਾਏ ਜਾਣ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਾਰੇ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਵੀ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ, ਚਕਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤੀਰਥ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਿਹ ਜਾਵਾਂ; ਇਥੇ ਸੂਰਜ ਵਿਅਪਤ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਸੂਰਜ ਇਥੇ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਾਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਹੀ ਇਸ ਜਗਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ ਦੋਵੇਂ।" "ਸੂਰਜ, ਜੋ ਦੇਵਤਾ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਆਪ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਹੈ।" ਪਿੱਪਲਾਦ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਿਹ ਪਰਤ ਗਏ; ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਅਮਰ ਲੋਕ (ਸਵਰਗ) ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਿੱਪਲਾਦ, ਜੋ ਖੇਤ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪਿੱਪਲ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਲੇ ਥਾਂ 'ਸ਼ੰਕਰ' ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਦਧੀਚੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤੀਵਰ ਤਪਸਵੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਗੌਤਮ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵਿਆਹਿਆ, ਪੁੱਤਰ, ਧਨ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਹ ਅਟਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ 'ਪਿੱਪਲੇਸ਼ਵਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੁੰਨਿਆਤਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜੇ ਉਥੇ ਇਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚਕਰੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲੇਸ਼ਾ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਕਥਾ ਜੋ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਧਨ, ਧਰਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਸਦਾ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ, 'ਨਾਗਤੀਰਥ' ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ, ਚੰਦਰਵੰਸ਼ੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਸ਼ੂਰਸੇਨ।