ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਕ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਪਿਪਲਾਦਾ ਨਾਮਕ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਸੀ, “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ, ਪੰਛੀ ਪੰਛੀ ਤੋਂ, ਪੌਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ, ਜੋ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੱਥ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਜਿੰਦ ਲੈ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ?” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਪਲਾਦਾ ਨੂੰ ਦਧੀਚੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਇਕ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਔਰਤ ਦੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਹੱਡੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਪਿਪਲਾਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉੱਦੇਸ਼ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਢਾੜਸ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਪਿਪਲਾਦਾ ਨੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹਤਿਆਰੇਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੀਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਸੱਚਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹੀ ਹੈ; ਜੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਚਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।” ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਪਿਪਲਾਦਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਪਿਪਲਾਦਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ। ਸੋਮਾ ਨੇ ਪਿਪਲਾਦਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ, ਤਪ, ਸ਼ੁਭ ਬੋਲ, ਹਿੰਮਤ, ਸੋਭਾ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।” ਪਿਪਲਾਦਾ ਨੇ ਸੋਮਾ, ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਹੈ ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਾ ਕਰਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੱਸੋ।” ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ, ਕਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ, ਕਿਹੜੇ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ?” ਸੋਮਾ ਨੇ ਚਿਰ ਤਕ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਭੋਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਾਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਪਿਪਲਾਦਾ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਾਂ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਹਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੋਚ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇੰਨਾ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।” ਸੋਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਜਾ, ਹਰਾ, ਚਕਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਕਿਰਤੀ ਕਰ। ਜੇ ਪ੍ਰਭੂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੇਗਾ।” “ਜੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ, ਦਇਆਲੂ ਸ਼ਿਵ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ੰਭੂ ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਚਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ, ਦੰਡਕ ਦੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਚਲੇ ਜਾ।” ਪੌਦੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਕਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਜਾ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ; ਉਹ, ਮਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰੇਗਾ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਿਪਲਾਦਾ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਚਕਰ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਪਿਪਲਾਦਾ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਿਪਲਾਦਾ ਨੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਸਾਖੀ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਾਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਹਰੇਕ ਗੱਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੇ।” ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੂਜਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹੀ ਪੁਰਾਰੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਰਾਵਣ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਯੋਗਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ। ਬਾਣ ਨੇ ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੀ ਯਜ੍ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਸ਼ੇਸ਼ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਭਗਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਾਖਾ, ਜਦ ਗਣਨਾਥ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਈਸ਼ਾਨ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ; ਸੋਮਾ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਅਰਧ-ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸਵੈੰਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਿਪਲਾਦਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਵਰ ਮੰਗ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਪਲਾਦਾ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਰੇ।” ਪਿਪਲਾਦਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਨ ਮਹਾਦੇਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਉਹ ਸੱਚੇ ਅਤੇ ਸੱਚੇਚਿੱਤ ਸਨ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਐਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ, ਕਿ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ, ਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਧਾਰੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇਯ ਅਤੇ ਅਪਰਾਜਿਤ ਹੈਂ।” ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕੇਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇਂਗਾ।” ਪਿਪਲਾਦਾ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ।” ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤਪ ਕਰ, ਬੱਚੇ। ਜਦ ਤੂੰ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।” ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਧੀਚੀ ਦਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਰ ਦਿਨ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ, ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ। ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਸ਼ੁਮਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਸਵਸਤਿਕ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਨਾਭੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਗਿਆ; ਪਿਪਲਾਦਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: “ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ: ਜਦ ਤੂੰ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਦੀ ਜੋਤ ਵੇਖੇਂਗਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ— ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਤੇਰੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।’ ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦਾਤ ਦੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣੇ।