ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸੁਧਾਰਮਣੀ, ਹੁਣ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮੇਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਮੁੜ ਲੈਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?” ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕੀ ਠੀਕ ਹੈ। ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਤਪ ਬਹੁਤ ਵਧ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਲਦ ਹੀ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਹਥਿਆ ਲੈਣਗੇ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਧੀ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਜਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਪੁੰਨ ਤੇ ਤਪ ਸੀ, ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਪੀ ਲਿਆ। ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦਧੀਚਿ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਆ ਪਿਆ ਹੈ।” ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਵਾਪਸ ਦਿਓ ਜੋ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਰੱਖਵਾਏ ਸਨ।” ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਪੀ ਲਈ ਹਨ—ਹੁਣ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦੱਸੋ, ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਨਾ ਹੀ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਸਾਨੂੰ ਦਿਓ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਰੇ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ?” ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ, ਨਾਂ ਦੇਵਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਨਾਂ ਪਾਤਾਲ ਤੇ, ਨਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿਚ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੀ, ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਆਖੋ।” ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੀ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਥਿਆਰ ਦੇਵਤੇ ਲੈ ਲੈਣ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਦੇਵਤੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, “ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਤਾ ਬਿਲਕੁਲ ਅਸ਼ਕਤੀਹੀਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।” ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਯੋਗ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ। ਮੇਰੀ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਏ ਜਾਣ।” ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਕਰ ਲਵੋ।” ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦਧੀਚਿ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰੇਮਮਈ ਸੀ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੇਵਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਰ ਤੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਦਧੀਚਿ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਲਓ।” ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਹੈ, ਕਰੋ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਪਦਮਾਸਨ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕਾਈ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ। ਪ੍ਰਾਣ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਮੱਧਯ ਨਾਡੀ ਦੇ ਉਪਾਯੋਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਮਨ ਨੂੰ ਅਪਰਮ ਪਦ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿਰਜੀਵ ਸਰੀਰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਤਵਸ਼ਟਰ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹੁਣ ਜਲਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਓ।” ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਤਮ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣੇ ਹੀ ਪੈਣਗੇ।” ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵਜਰ ਦਾ ਸਿਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਦੇਣਗੇ। ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਦਧੀਚਿ ਦਾ ਸਰੀਰ ਖੁਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੱਡੀਆਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਣਗੀਆਂ।” ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੱਡੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਦੇਵਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਤੁਰ ਗਏ, ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਪਰਤ ਗਈਆਂ। ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਏ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਸਤੀ, ਸੁਭਾਗਵਤੀ, ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੀਲਵਤੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਦੌੜੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਜਲ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਲਿਆ, ਉਮਾ ਨੂੰ ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਆਈ, ਅੱਗ, ਪਤੀ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਉਹ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਤੀਥੇਈ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵਿਚ ਤਾਰੇ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਰੋਕ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਡਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੀ। ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਏ?” ਅੱਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਵ ਦੱਸਿਆ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਹੱਡੀਆਂ ਲੈ ਜਾਣ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਤਿਆਗ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਘਣੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਤੇ ਅੱਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਅੱਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਰਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਇਹ ਦੁਖ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਸਤਪੁਰਖ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀਵਨ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਜੀਵ ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੋਗ ਸਰੀਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੰਨ ਹਨ। ਜੋ ਸਰੀਰ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਜਰੂਰ ਨਿਕਲ ਜਾਣੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਾਂਵਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੀ ਸੱਚੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਹਥਿਆਰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਮਨ ਜਾਂ ਸਿਰਜਣਹਾਰੇ ਦੀ ਮਰਜੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਵਡੇ-ਵਡੇ ਕੰਮ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਤੇ ਵਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਗਰਭ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿਚ ਗਈ, ਪ੍ਰਤੀਥੀ ਦਾ ਪੇਟ ਚੀਰ ਕੇ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲਿਆ। ਉਹ ਬੱਚਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾ ਪਿਓ, ਨਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਨਾ ਮਾਂ ਸੀ—ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਜੜ-ਚੇਤਨ, ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਤੇ ਲੋਕਪਾਲ ਬਚਾਵ ਕਰਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਅਨਾਥ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਕੋਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਛੱਡ ਆਈ। ਅੱਗ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਯਜਨ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਪ੍ਰਤੀਥੇਈ ਨੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ। ਜੋ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਸੀ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰੋ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਦਧੀਚਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਉਹ ਨਾ ਰਹੇ, ਨਾਂ ਉਹਦੀ ਪਤਨੀ, ਅਸੀਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।” ਜੋ ਲੋਕ ਅਜਿਹੇ ਅਨਾਥ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਫਲ ਹਨ। “ਹੁਣ ਦਧੀਚਿ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਥੇਈ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਨਾ ਪਿਓ, ਨਾ ਮਾਂ—ਸਾਨੂੰ ਲੱਜਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ।” ਹੁਣ ਤੋਂ, ਇਹ ਬੱਚਾ ਦਧੀਚਿ ਪ੍ਰਤੀਥੇਈ ਦਾ ਧਰਮ-ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਤੇ ਰੁੱਖ ਸੋਮ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਉੱਤਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮੰਗਿਆ। ਸੋਮ ਨੇ ਉਹ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਚੰਨ ਦੀ ਵਾਧ ਵਾਂਗ ਵਧਣ ਲੱਗਾ। ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬੱਚਾ, ਪਿੱਪਲਾਦ, ਵਧ ਕੇ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ।