ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਟਵਸ਼ਟਰ ਵੱਲੋਂ, ਸੁਰਭਿ, ਨੰਦਿਨੀ, ਮਨਚਾਹੀ ਦੈਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਅਤੇ ਕਾਮਧੇਨੁ—ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੈਨ ਵਾਲਾ ਪਾਰਿਜਾਤ ਵਰਗਾ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਕਲਪ ਲਤਾ ਵਰਗੀਆਂ ਵੈਦਿਕ ਬੇਲਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਯਗ੍ਯ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਸੀ ਅਤੇ ਖੁਦ ਇੰਦਰ (ਮਘਵਾਨ), ਪੁਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਨੇ ਉਸ ਯਗ੍ਯ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਚਹੁੰ ਪਾਸੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: "ਇਹ ਦਿਉ, ਭੋਗੋ, ਕਰੋ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਓ!"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਡਕਸ਼ ਦੇ ਯਗ੍ਯ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੋਈ। ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਗਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਯਗ੍ਯ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਯਗ੍ਯ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਡਾ ਉproad ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਕੁਝ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਯਗ੍ਯ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਪੁਸ਼ਣ ਆਇਆ। ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਪੁਸ਼ਣ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਭਾਗਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਕੱਢ ਲਈਆਂ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਫੜ ਕੇ ਘੁੰਮਾਇਆ ਤੇ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਕੋਲ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਆ ਗਏ। "ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਗਦਾ ਧਾਰੀ!"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮਥ ਨੇ, ਹਰਿ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ, ਪੂਰਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਯਗ੍ਯ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਉਂਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਜਦ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਚੱਕਰ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਡਕਸ਼ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਗ੍ਯ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਸਕੇ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ: "ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਸੋਮ ਦੇ ਨਾਥ! ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ! ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਮੰਗਲ ਦੇ ਦਾਤਾ! ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ!" "ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਮੁਢਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ! ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ!" "ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ!" "ਵੇਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਯਗ੍ਯ ਰੂਪ, ਯਗ੍ਯ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ!" "ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਹਵਨ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਵਾਹਕ, ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ!" "ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ! ਭਾਵੇਂ ਭਗਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਸਾਡੀ ਢਾਲ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ!" ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਫਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ?" ਡਕਸ਼ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮੇਰਾ ਯਗ੍ਯ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!" "ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼ੰਕਰ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਘਰ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਡਕਸ਼ ਦਾ ਯਗ੍ਯ ਮੁਕੰਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਸਮੇਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਧਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਮਨ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਵਾਸਤੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ, ਸਰਵ-ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ, ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਰਸਿੰਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਦਇਆ ਕਰ ਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਏ। ਫਿਰ, ਸੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ? ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਸਾਨੂੰ ਦੈਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੈ; ਜਨਾਰਦਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।" ਹਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰਾ ਚੱਕਰ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਚੱਕਰ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਏ ਹੋ, ਪਰ ਆਪ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਓ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।" ਦੇਵਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਚੱਕਰ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖਿੜਦੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਗੰਧਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਮਾਪਤੀ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਪੂਜਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੁਣੋ—ਹਜ਼ਾਰ ਕਮਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਕਮਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਦੈਤੀਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਅੱਖ ਕੱਢ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ; ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਅਰਘ ਪਾਤ੍ਰੀ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਆਸਰਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਰਘ ਚੁਕਾ ਦਿੱਤਾ। "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਡਾ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਨਾਥ ਹੋ—ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਈਸ਼ਵਰ ਭਵਾਨੀ ਸਮੇਤ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ; ਚੱਕਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਵੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਰੀ, ਸ਼ੰਕਰ, ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਨੰਦੀਧਾਰੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਥਾਂ ਚੱਕਰ-ਤੀਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ, ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਚੱਕਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੱਕਰ-ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਿੱਪਲਾ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।