ਇਲਾਸ਼ਾਨਸ਼ੀਲ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਰੰਭਕ ਸੀ, ਸਭ ਜ্ঞানੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਹੇ ਮੁਨਿਵਰ, ਰਾਜਾ ਇਲਾ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਯਜਨ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮੁੜ ਪੁਰੁਸ਼ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਥੇ ਉਹ ਨਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਕਸ਼ਣੀ ਵਲੋਂ ਨਾਚ ਤੇ ਗੀਤ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਦੋਹਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮੰਗਲਮਈ ਤੀਰਥ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ। ਇਥੇ ਹੀ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਚਕ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ ਨੇ ਵੀ ਐਸਾ ਕੀਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਚਕ੍ਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹੀ ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੇਵਲ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਦੱਖ ਦਾ ਮਹਾ-ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਦੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮਲੀਨਤਾ ਕਰਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ਰਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੱਦਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਨੇ, ਜੋ ਸਤੀ ਸੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਤੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਪਾਪ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਮੰਦ-ਵਚਨ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਖਿਲਾਫ ਆਖਿਆ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਤੀ, ਓਹੋ ਔਰਤ ਦਾ ਪਰਮ ਲਕਸ਼। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਦੇਵ, ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਾਂਗੀ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਧਰਮੀ ਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਲਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿਵ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਰਦ ਰਾਹੀਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਯਾ-ਵਿਜਯਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੱਖ ਦੇ ਯਜਨ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਮਰ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਭਯੰਕਰ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਯਜਨ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਯਜਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅੱਗੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੱਖ, ਜੋ ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੰਦਰ, ਆਦਿਤਯ, ਵਸੂ ਆਦਿ ਵੀ ਪਹਰਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਯਜਨ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਉਚਾਰਣਾਂ ਅਤੇ 'ਸ੍ਵਾਹਾ' ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸੀ। ਉਥੇ ਭਗਤੀ, ਪੋਸ਼ਣ, ਸੰਤੋਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਲਾਜ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਧਰਤੀ, ਅਕਾਸ਼, ਰਾਤ, ਧੀਰਜ, ਉਸ਼ਾ, ਆਸ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨ—ਇਹ ਸਭ ਤੱਤ ਉਥੇ ਸਨ। ਤਵਸ਼ਟਰ—ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੇ ਕਰਿਗਰ—ਨੇ ਉਥੇ ਸੁਰਭੀ, ਨੰਦਿਨੀ, ਕਾਮਧੇਨੁ ਆਦਿ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਲਪਵૃਖਸ਼, ਪਾਰਿਜਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੰਗਲਮਈ ਲਤਾਵਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਉਥੇ ਸੀ। ਇੰਦਰ, ਪੁਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ) ਆਪ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। "ਇਹ ਦਿਓ, ਭੋਗੋ, ਕਰੋ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਓ,"—ਇਹ ਜਿਹੇ ਵਚਨ ਚਾਰੀਂ ਪਾਸੇ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੱਖ ਦਾ ਯਜਨ ਆਦਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਨਾਲ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਆਪ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਹਾਂਭੂਤਾਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਨ ਦਾ ਵਿਧਵੰਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਭਾਰੀ ਹੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਭੱਜ ਗਏ, ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਕੁਝ ਸ਼ੰਕਰ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਪੁਸ਼ਣ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਪੁਸ਼ਣ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਗਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਘੁੰਮਾਇਆ ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਆਏ। "ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਗਦਾਧਰ!"—ਉਹ ਭੂਤਪਤਿ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮਥਾ ਨੇ ਸਾਰਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਯਜਨ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਹਰੀ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ ਭੂਤਪਤਿ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹਿਆ, ਪਰ ਭੂਤਪਤਿ ਨੇ ਆਉਂਦੇ ਚਕ੍ਰ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਚਕ੍ਰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਲੋਕਪਾਲ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੱਖ ਨੇ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਯਜਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਸਕੇ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ, "ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਸੋਮਨਾਥ! ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਯ, ਸ਼ੰਭੂ! ਜੈ ਹੋਵੇ, ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ੰਭੂ! ਜੈ ਹੋਵੇ, ਕਾਲ-ਸਰੂਪ! ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ! ਨਮਸਕਾਰ, ਆਦਿ-ਸਰਜਨਹਾਰ! ਨਮਸਕਾਰ, ਨੀਲਕੰਠ! ਨਮਸਕਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ! ਨਮਸਕਾਰ, ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ! ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਇੱਛਾ ਪੂਰਨਹਾਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਵੇਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਜਿਹੜਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਯਜਨ-ਸਰੂਪ, ਯਜਨ-ਅਧੀਸ਼, ਦਾਨੀ, ਹਵਨ-ਧਾਰੀ, ਯਜਨ-ਨਾਸਕ, ਫਲ-ਦਾਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ! ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਸਰਵ-ਸ਼ਰਨਾਗਤ-ਵਤਸਲ! ਭਾਵੇਂ ਭਗਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਭਗਤ, ਸਾਰੇ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੋ!" ਜਦੋਂ ਉਹ ਐਸਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂਗ, ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" ਦੱਖ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੇਰਾ ਯਜਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇ!