ਦੇਵੀ ਦੇਵੀਯਾਂ ਦੀ ਮਹਿਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਇਕ ਵਾਰ ਰਾਜਾ ਇਲਾ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਭ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਨੇ ਸਭ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਭਵਾਨੇ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਬੁਧ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਜਦੋਂ ਜਲ ਛੱਡਿਆ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਯਕਸ਼ਣੀ ਵਲੋਂ ਨੱਚ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਆ ਗਈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੱਚ, ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਭਾਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਿੰਨ ਨਦੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੀਰਥ ਸੰਗਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਮੁਨੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਦੰਡਕ ਅੰਤਰਗਤ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇਲਾ ਪਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੂਰਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਆਇਲਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਚੰਦਰਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਸੀ, ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਬਣਿਆ। ਉਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਇਲਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਯਗ੍ਯ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮੁੜ ਪਾਈ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਦੀਆਂ, ਜੋ ਯਕਸ਼ਣੀ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਨੱਚ-ਗੀਤ ਦੀ ਭਾਗ-ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਈਆਂ, ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ, ਉਥੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੋਹਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਇਲਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਯਗ੍ਯਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਚਕ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਆਪ ਚਕ੍ਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਥਾਂ ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਮਹਾਯਗ੍ਯ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਰਵਾ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੱਦਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਮਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਇਸਤਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ। ਪਤੀ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲਕੜੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮਹਾਦੇਵ ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਚੰਡ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਵਿਚ ਲਾ ਕੇ, ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਾਰਦ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਯਾ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਯਗ੍ਯ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਮਰ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਿਆਨਕ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਭੂਤਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯਗ੍ਯ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਉਹ ਯਗ੍ਯ ਪੂਰਾ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਅੱਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼, ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਸੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿਕ ਬੜੇ ਬੜੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ, ਆਦਿਤਯ, ਵਸੂ ਆਦਿ ਚੌਂਕੀਆਂ ਲਗਾ ਕੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਰਾਖੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਯਗ੍ਯ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, 'ਸ੍ਵਾਹਾ' ਦੀ ਧੁਨੀ, ਸ਼ਰਧਾ, ਪੋਸ਼ਣ, ਸੰਤੋਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਲਾਜ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਧਰਤੀ, ਅਕਾਸ਼, ਰਾਤ, ਧੀਰਜ, ਸਵੇਰ, ਆਸ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਯਗ੍ਯ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਤਵਸ਼ਟਰ ਮਹਾਨ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਨੇ ਸੁਰਭੀ, ਨੰਦਿਨੀ, ਕਾਮਧੇਨੁ ਵਾਂਗੂ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਪਰੀਜਾਤ ਵਰਗਾ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖਸ਼, ਕਲਪਲਤਾ ਆਦਿਕ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਸੀ। ਇੰਦਰ, ਪੁਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। "ਦੋ, ਭੋਗੋ, ਯਗ੍ਯ ਕਰੋ, ਖੁਸ਼ ਰਹੋ"—ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹਰ ਪਾਸੇ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਯਗ੍ਯ ਆਦਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਇਆ। ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਆਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਯਗ੍ਯ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਗ੍ਯ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਡਾ ਹੰਗਾਮਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ, ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਕੁਝ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ, ਕੁਝ ਸ਼ੰਕਰ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਯਗ੍ਯ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਪੁਸ਼ਣ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਪੁਸ਼ਣ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਭਾਗਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਫੜ ਕੇ ਘੁੰਮਾਇਆ ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ।