ਇਲ ਨੇ, ਮਰਦਾਨਗੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ‘ਤੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਜਲਦੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇਲਾ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਰ ਪਾਇਆ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਚਲ ਕੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਤਿਕਾਰ ਭਾਵਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁਧ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਇਲਾ ਨੇ। ਫਿਰ ਇਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾ ਨੇ ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਸਕੰਦਾ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋ ਸ਼ੰਕਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੁਰੰਤ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ। ਮੈਂ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਖਾ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਦੋ ਚਰਨ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਰਕਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ—ਉਹ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ। ਉਹ ਦੋ ਚਰਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਾਂਉਤਸਵ ‘ਤੇ ਦੇਵ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਨੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ‘ਤੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਫੜਿਆ—ਉਹ ਚਰਨ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਦੱਸੋ, ਕੀ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਹੋ? ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹਿਆ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧਾਈ ਹੋ! ਇਹ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।” ਇਲਾ ਵਲੋਂ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਹੇ ਦੇਵ ਮਾਤਾ, ਇਲਾ ਬਿਨਾ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਵਾਪਸ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ।” ਗੌਰੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਭਾਵਾ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਬੋਲੇ, “ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਤੇਲ ਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੇਗਾ।” ਬੁਧ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਣੀ ਵਗਿਆ; ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਣੀ ਨੇ ਜੋ ਨਾਚ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਹ ਨਾਚ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਭਾਗ, ਉਹਨਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਵੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਲਾ ਨੇ, ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਮੰਤਰੀ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਖਜਾਨਾ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਉਦੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਡੰਡਕਾ ਵਿੱਚ ਚੌਗਿਰਧੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਂ ਇਲਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਰਾਜਗੱਦੀ ‘ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਉਸ ਆਇਲ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਾਜ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ, ਚੰਦਰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੂਲ, ਸਾਰੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਬਣਿਆ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉੱਥੇ ਇਲਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਯਜਨ ਹੋਏ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਦਾਨਗੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਨਦੀਆਂ, ਜੋ ਯਕਸ਼ਣੀ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਨਾਚ-ਗੀਤ ਦੀ ਭਾਗ-ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਦੋਵੇਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਚਕ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਿ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ, ਚਕ੍ਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਦਾ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਰਵ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੱਦਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸੱਦਿਆ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਪਾਪ ਲਈ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਬਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪਾਪ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਤੀ, ਤਿਵੇਂ ਔਰਤ ਦਾ ਪਰਮ ਲਕੜ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸਮਸਤ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਾਂਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗੀ।” ਐਸਾ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪੁੰਨਿਆਤਮਾ ਦੇਵੀ, ਭਾਰੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਜ्वਲਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਜੋਗ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ। ਉਹਨੇ ਜਯਾ ਤੇ ਵਿਜਯਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਮਰਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਭਿਆਨਕ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਲੀਡਰਾਂ ਨਾਲ, ਯਜਨ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਉਹ ਯਜਨ ਪੂਰਾ ਘੇਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਅੱਗੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼, ਯਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਇੰਦਰ, ਆਦਿਤਯ, ਵਸੁ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਯਜਨ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ‘ਸਵਾਹਾ’ ਦੇ ਉਚਾਰਣ, ਸ਼ਰਧਾ, ਪੋਸ਼ਣ, ਸੰਤੋਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਲਾਜ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਧਰਤੀ, ਅਕਾਸ਼, ਰਾਤ, ਧੀਰਜ, ਭੋਰ, ਆਸ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨ—ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਯਜਨ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।