ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਰਜ਼ੂ ਕੀਤੀ, "ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਰਵੋਚ ਰਾਜ ਮਿਲਕਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਰਸਮ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਉਸ ਨੇ ਆਗੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ, ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਕੀ ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਸਤੇ ਨਾਲ? ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।" ਮਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬੁੱਧਾ ਕੋਲ ਜਾ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਗੇ।" ਮਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਐਲਾ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਬੁੱਧਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਲਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਲਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਮਾ ਦੇ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਵੀ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਉਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਹਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।" ਐਲਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਜਾਂ ਮਾਤਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਕੀ ਇਹ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਪਿਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਬੁੱਧਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਜਾ। ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਪ ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।" ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗੌਤਮੀ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਤੱਕ ਗਿਆ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ, ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੋਮਾ ਪੁੱਤਰ ਇਲਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹਿਮਾਵਤ ਤੋਂ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪੁੱਜੇ। ਉੱਥੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਤਿ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਧਾ ਨੇ, ਫਿਰ ਇਲਾ ਨੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਸ਼ੰਕਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਜੀਵ ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੁਰੰਤ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਲਾ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਮੈਂ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੀੜਤ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਹਨ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਰੂਪ—ਉਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਹੋਣ।" ਇਲਾ ਨੇ ਉਹ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਪਰਵ ਤੇ ਪਰਬਤ-ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਧਾਰਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਉਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੋਵੇ! ਇਹ ਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।" ਉਥੇ ਇਲਾ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਰਾਜਾ ਇਲਾ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਬਿਨਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਓ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿਓ।" ਉਮਾ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਵੇਂ ਭਾਵਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇੱਥੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ, ਇਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬੁੱਧਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਗਿਆ। ਯਕਸ਼ੀਣੀ ਨੇ ਨੱਚ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਸੋਭਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਚਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਨਦੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਈਆਂ, ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਸੰਗਮ ਬਣੇ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸਾਰਵਭੌਮਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਇਲਾ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵੈਭਵ ਲਈ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਮੁਨੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਖਜਾਨਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦੰਡਕ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰੰਗੀਣੀ ਫੌਜ ਤੇ ਰਾਜਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਉਥੇ 'ਇਲਾ' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਮ ਵੱਸ ਕੇ, ਉਸ ਐਲਾ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਚੰਦਰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਰੰਭਕ, ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਬਣਿਆ। ਉਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਇਲਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਯਜਨ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜਿੱਥੇ ਨਦੀਆਂ, ਯਕਸ਼ੀਣੀ ਦੇ ਨੱਚ-ਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ, ਉਥੇ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੋਵਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਇਲਾ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ 'ਚਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਚਕ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੇਵਲ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਦੱਖ ਦਾ ਯਜਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਦੱਖ ਨੇ ਮੰਨ ਵਿਚ ਵਿਗੜ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਸ਼ਰਵ ਨੂੰ, ਨਿਮੰਤ੍ਰਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਦੱਖ ਦੀ ਧੀ ਨੇ, ਅਹਲਿਆ ਵਲੋਂ ਇਹ ਕਾਰਣ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਬਾਰੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਪਾਪ ਲਈ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇਹ ਕਦੇ ਮਾਫ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਸੁਣੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਲਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੁਟੰਬ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਸ਼ਿਵ-ਉਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ।