ਇਕ ਵਾਰ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਇਲਾ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ।” ਇਲਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੌਲਿਆ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਰਾਜ ਦੀ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ? ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦ ਮਾਪੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗੀ।” ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।” ਫਿਰ ਇਲਾ ਨੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੂੰ ਇक्षਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ, ਆਪਣੇ ਜਨਮ, ਆਪਣਾ ਨਾਮ, ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਟੰਬ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਆਪਣੇ ਦਰਜੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾਲ ਲਗਨ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਯਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼ ਰਾਜਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੋਇਆ। ਇਲਾ ਨੇ ਉਮਾ ਦੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰੀ ਬਣ ਜਾਣਾ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਣੀ ਵੱਲੋਂ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਬੁੱਧ ਦੀ ਆਮਦ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮਾਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਤਾਂ ਠੀਕ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਰੋ।” ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ, “ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਖਤਵ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਯਜਨ ਕਰਨਾ, ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਕਿਹੜਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੁਰਖਤਵ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ? ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਦੱਸ।” ਇਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬੁੱਧ ਕੋਲ ਪੁੱਛ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਗੇ।” ਮਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਆਇਲਾ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸੀ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਇਲਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਸਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ, ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਉਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।” ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਿਤਾ, ਮੈਂ ਉਹ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਮਾਂ ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ? ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੋ।” ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਜਾ, ਉੱਥੇ ਸ਼ਿਵਾ ਤੇ ਉਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।” ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਗੰਗਾ ਨਦੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਗੌਤਮੀ ਤੀਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪੁਰਖਤਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ’ਤੇ ਉਸਨੇ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ, ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਇਲਾ, ਜੋ ਸੋਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉੱਥੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਧ ਨੇ, ਫਿਰ ਇਲਾ ਨੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਕੇਸਰ ਲਾ ਕੇ ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਭੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੰਕਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਤ ਦੇ ਜੀਵ ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਨਾਲ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੁਰੰਤ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ। “ਮੈਂ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਖਾ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਹਰਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਿਭਾ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ।” “ਉਹ ਚਰਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਪਰਬਤ-ਪੁਤਰੀ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ’ਤੇ ਭਾਵ-ਭਰਿਆਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਫੜਿਆ ਸੀ—ਉਹ ਚਰਨ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੋਣ।” ਤਦ ਸ਼ਿਵ-ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਮੰਗਦੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਨ੍ਹਾ ਅਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।” ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਰਾਜਾ ਇਲਾ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਤਾ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸਦਾ ਪੁਰਖਤਵ ਵਾਪਸ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ।” ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਉਹ ਭਵਾਨੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਵਾਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਹਨ, ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, “ਇੱਥੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਾਜਾ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁਰਖਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।” ਬੁੱਧ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਿਆ; ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਣੀ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਨਾਚ, ਗੀਤ ਤੇ ਸੋਭਾ ਵੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਚਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਲਾ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪੁਰਖਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸਨੇ ਦੰਡਕ ਵਿੱਚ ਚੌਗਿਰਦੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਇਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਆਇਲਾ ਦਾ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।