ਬੁਧ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਗੁੱਸਾ ਐਸਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹੋਮ ਦੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਭ ਕੁਝ ਭਸਮ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਬੁਧ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗੇ, ਇਲਾਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਬੁਧ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਮੈਂ ਵੀ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਥੇ ਗਿਆ। ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਇਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਰੋਹਣੀ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਭ ਨੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਬੁਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਸਮੇਤ ਉਸਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ। ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਜਲਦੀ ਵਧਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਵਧਦੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਨਿਮਰ ਸੀ, ਇਲਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਂ, ਬੁਧ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹਨ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰਾ ਪਤੀ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈਂ?" ਇਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਬੁਧ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਹਨ ਤੇ ਤੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈਂ; ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਪੁਰਾਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ।" ਐਸਾ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਾਂ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ।" ਇਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਗੁਪਤ ਮਾਮਲਾ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ? ਫਿਰ ਵੀ, ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗੀ। ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਹਾਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਮਾਂ।" ਇਲਾ ਨੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੂੰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ, ਆਪਣਾ ਜਨਮ, ਆਪਣਾ ਨਾਮ, ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਆਪਣੀ ਅਵਸਥਾ, ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਇਲਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਭੇਜਿਆਂ ਜਾਣ ਦੀ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਲਗਾਵਟ, ਹਿਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਉਮਾ ਦੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰੀ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਰੋਕ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਇਲਾ ਨੇ ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਦੇ ਬਚਨ, ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਬੁਧ ਦੇ ਆਉਣ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ?" "ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈਂ, ਮਾਂ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ।" "ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਉੱਚਾ ਰਾਜ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜਯ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ, ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਮਨੁੱਖਤਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ; ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਇਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਠੀਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬੁਧ ਨੂੰ ਪੁੱਛ; ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸਿਖਾਵੇਗਾ।" ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਐਲਾ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਮਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸਿਆ। ਬੁਧ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇਲਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾ-ਬੁਧੀ; ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਲਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਵੀ।" "ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਉਮਾ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਪ ਮੁਕ ਜਾਵੇਗਾ, ਪੁੱਤਰ, ਕੇਵਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ—ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਉਹ ਦੇਵ, ਜਾਂ ਮਾਤਾ ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਾਂ? ਕੀ ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ? ਪਿਤਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੋ।" "ਪੁੱਤਰ, ਗੌਤਮੀ ਨੂੰ ਜਾ; ਉਥੇ ਸ਼ਿਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ।" ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ; ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੇ ਗੌਤਮੀ ਤੇ austerity ਲਈ, ਗੰਗਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਗਿਆ। ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰ ਗਿਆ, ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ, ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਸੋਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇਲਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ; ਸਭ ਹਿਮਾਵਤ ਤੋਂ ਗੌਤਮੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਕੁਝ austerity ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਭਵਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ। ਬੁਧ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਇਲਾ ਨੇ; ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਗੌਰੀ, ਦੇਵੀ, ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਦੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਵਭਾਵਕ ਰੂਪ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਸਕੰਦਾ ਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ—ਉਹ ਦੋ, ਜੋ ਸ਼ਰਨਯ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਹੋਣ। ਉਹ ਦੋ ਸ਼ੰਕਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ embodied beings ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੁਰੰਤ ਉਚਤ ਆਨੰਦ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਹੋਣ। "ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਦੁਖ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਖਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਪੈਰ—ਉਹ ਦੋ, ਜੋ ਸ਼ਰਨਯ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਹੋਣ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗੌਰੀ ਤੇ ਹਰਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਸਰੂਪ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਹੋਣ।" "ਉਹ ਦੋ ਪੈਰ, ਜੋ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਦੇ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ, ਪਰਬਤ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਫੜੇ—ਉਹ ਪੈਰ, ਜੋ ਸ਼ਰਨਯ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਹੋਣ।" ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ! ਇਹ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।