ਇਲਾ ਦੀ ਫੌਜ ਉਥੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਲਾ ਆਪ, ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ, ਗਾਉਂਦੀ ਤੇ ਨੱਚਦੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਵਰਤ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਨੱਚਦੀ ਹੋਈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਬੁੱਧ ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਇਲਾ ਨੂੰ ਨੱਚਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਇਲਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਿ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਜਾ।" ਇਲਾ ਨੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬੁੱਧ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਯਕਸ਼ਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਇਲਾ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਬੁੱਧ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦਿਵਾਂ, ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ?" ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵੋ," ਬੁੱਧ, ਜੋ ਸੋਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੇਗਾ, ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਉਹ ਸੋਮਾ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗਾ ਗਿਆਨੀ, ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਧੀਰਜੀ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਹਰੀ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੀਖਾ।" ਜਦ ਬੁੱਧ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਉਚਾਈਆਂ ਜੇਤੂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਜਦ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਮੀ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਮੈਂ ਵੀ ਉਥੇ ਗਿਆ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਣਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦੋਂ ਇਹਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਦਾ ਨਾਂ ਪੁਰੂਰਵਸ ਹੋਵੇ।" ਸਭ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੇਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਪੁਰੂਰਵਸ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਵਧਣ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਂ, ਬੁੱਧ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਆਦਰਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਦੁੱਖ ਕਿਉਂ ਹੈ?" ਇਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਬੁੱਧ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਤੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ।" "ਪਰ, ਕੁਝ ਪੁਰਾਣਾ ਦੁੱਖ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ," ਇਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਪੁਰੂਰਵਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਦੱਸ।" ਇਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ? ਪਰ, ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗੀ। ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਾਵ ਹੈ।" ਪੁਰੂਰਵਸ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮਾਂ, ਜੋ ਹੈ, ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸ।" ਤਦ ਇਲਾ ਨੇ ਪੁਰੂਰਵਸ ਨੂੰ ਇਖ੍ਵਾਕੁਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਆਪਣੇ ਜਨਮ, ਆਪਣੇ ਨਾਂ, ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਰਾਜਪੁਰੋਹਿਤ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਣਾ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ੌਕ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਗੁਫਾ ਤੱਕ ਜਾਣਾ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਮਾ ਦੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਣਾ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਨੂੰ ਨਾ ਆਉਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਯਕਸ਼ਣੀ ਦੇ ਬਚਨ, ਵਰ ਦਿਤਾ ਜਾਣਾ, ਬੁੱਧ ਦਾ ਆਉਣਾ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੁਰੂਰਵਸ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕੇਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂ?" "ਜੇ ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੈਂ, ਮਾਂ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਰ।" "ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰੁਸ਼ਰਥ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਉੱਚਾ ਰਾਜ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਯਜਨ ਕਰਨਾ, ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਦੱਸ, ਪੁਰੁਸ਼ਰਥ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ? ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ।" ਇਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਬੁੱਧ ਕੋਲ ਪੁੱਛ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਤੇਰੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਗੇ।" ਮਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ 'ਤੇ, ਆਇਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸੀ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇਲਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ, ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਈ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਵੀ ਹੋਇਆ।" "ਇਸ ਲਈ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਉਮਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਮੁਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।" "ਪਿਤਾ, ਮੈਂ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਜਾਂ ਮਾਂ ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ? ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੋ।" "ਪੁੱਤਰ, ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਜਾ, ਉਥੇ ਸ਼ਿਵ ਸਦਾ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦਿਆਂ।" ਪੁਰੂਰਵਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ, ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਚਲ ਪਿਆ।