ਇਲਾਏ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ: "ਇਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਹਿਰਨ ਬਣ ਕੇ ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਹੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ: 'ਜੋ ਵੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਵੇਗਾ, ਉਹ ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।' ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਔਰਤ ਬਣ ਗਏ ਹੋ; ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੋ। ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅਜੀਬ ਰਸਤੇ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਯਕਸ਼ਣੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਯਕਸ਼ਣੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਔਰਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੋ, ਮੁੜ ਪੁਰਸ਼ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜੋ ਕਲਾ-ਵਿਦਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਖੋ: ਨਾਚ, ਗੀਤ, ਸਿੰਗਾਰ, ਨਾਰੀ ਸੁਭਾਵ, ਨਾਰੀ ਖੇਡ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਵ ਸਿੱਖੋ।" ਇਲਾਏ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਯਕਸ਼ਣੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਪੁਰਸ਼ਤਾ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ। ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।" ਯਕਸ਼ਣੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੁਧ ਇਸ ਰਸਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸੋਮਾ, ਗ੍ਰਹਿ, ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੁਧ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ, ਇੱਥੇ ਆਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਓ; ਉਹਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਿਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" ਇਲਾਏ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੌਸਲਾ ਪਾਇਆ। ਯਕਸ਼ਣੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਯਕਸ਼ਣੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਲਾਏ ਦੀ ਫੌਜ ਉਥੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਵਸ ਰਹੀ ਸੀ; ਇਲਾਏ ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ, ਨਾਚ-ਗੀਤ ਕਰਦੀ। ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਵ ਕਰਦੀ, ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਾਚਦੇ ਹੋਏ। ਇਕ ਦਿਨ, ਬੁਧ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਇਲਾਏ ਨੂੰ ਨਾਚਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਇਲਾਏ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੋ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹੋ, ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਜਾਓ।" ਇਲਾਏ ਨੇ ਸ਼੍ਰਧਾ ਨਾਲ ਬੁਧ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਯਕਸ਼ਣੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਬੁਧ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਧੀਆ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ; ਬੁਧ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦਵਾਂ? ਦੱਸੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ?" ਇਲਾਏ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੋ," ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਨੂੰ। ਬੁਧ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਤੋਂ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ, ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸੋਮਾ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਥਾਪਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਾਂਗ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਧੀਰ।" "ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਹਰੀ ਵਾਂਗ; ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ।" ਜਦੋਂ ਬੁਧ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਹੋਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ 'ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਮੈਂ ਵੀ ਉਥੇ ਆਈ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ। ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਇਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਦਾ ਰੋਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।" ਸਭ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਬੁਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੇਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਸਿਖਾਈ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਚਾਂਦ ਦੀ ਵਧਦੀ ਕਲਾ ਵਾਂਗ ਜਲਦੀ ਵਧਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਿਲਆ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਨਮਨ ਕਰ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਂ, ਬੁਧ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਆਦਰਸ਼ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ—ਫਿਰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੁਖ ਕਿਉਂ?" ਇਲਾਏ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਚਮੁਚ, ਪੁੱਤਰ, ਬੁਧ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਤੇ ਤੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਪੁਰਾਣਾ ਕੋਈ ਦੁਖ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ-ਚਿੱਤ।" ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। "ਮਾਂ, ਮੇਰੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਦੱਸੋ।" ਇਲਾਏ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਹ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਾਂ? ਫਿਰ ਵੀ, ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗੀ। ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਦੁਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਫਸੇ, ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਹਾਜ਼ ਹੈ।" ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ: "ਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਤੂੰ ਦੱਸੋ।" ਇਲਾਏ ਨੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੂੰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ, ਆਪਣੇ ਜਨਮ, ਨਾਮ, ਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੰਸ਼, ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਇਲਾਏ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਦੀ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਸੁਣਾਈ। ਉਮਾ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਣ ਦੀ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ 'ਤੇ ਰੋਕ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਯਕਸ਼ਣੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਬੁਧ ਦੇ ਆਉਣ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਲਾਏ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ; ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੂੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ?" "ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈਂ, ਮਾਂ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ।