ਇਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨਰਮ, ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਈ, ਇਕੱਲੀ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਤੇ, ਪੁਰਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਕਿਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਈਲਾ? — ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਇਲਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਪਰ ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਈਲਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵੇਖਦੀ ਰਹੀ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਲਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ, ਤੇ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਹੀ ਰਹੀ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਆਪਣਾ ਧਨੁ ਦਿਖਾਇਆ; ਫਿਰ ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰਾਜੇ ਇਲਾ ਨੂੰ ਖੁਦ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੱਛੇ ਵੇਖ, ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰ, ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਹਾਂ, ਝੂਠੀ ਨਹੀਂ।" ਇਲਾ ਨੇ ਪਿੱਛੇ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਦੇ ਬਾਹਾਂ ਵਿਚ ਉੱਚੇ ਸਤਨ ਵੇਖੇ। "ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਮੈਨੂੰ?"—ਇਲਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ। "ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਮੈਨੂੰ? ਕੀ ਤੂੰ ਸੱਚੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ। ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈ? ਦੱਸ, ਸਚਵਾਦੀ।" ਇਲਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹਿਮਾਵਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਯਕਸ਼ਿਨੀ। ਜਿਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਤੂੰ, ਰਾਜੇ, ਠੰਡੀ ਠੰਡੀ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਤੂੰ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾਂ ਲੜਾਈ ਦੇ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਲਈ, ਮੈਂ ਹਿਰਨ ਬਣ ਕੇ ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਈ; ਤੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ: 'ਜੋ ਕੋਈ, ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਆਵੇ, ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।' ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ; ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ। ਭਾਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅਜੀਬ ਰਸਤੇ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ।" ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਲਾ ਘੋੜੇ 'ਤੇ ਬੈਠੀ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ; ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਔਰਤਪਨ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੁੜ ਪੁਰਸ਼ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰ। ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਾ ਸਿੱਖ—ਨਾਚ, ਗੀਤ, ਸਿੰਗਾਰ, ਨਾਰੀ ਸੁਭਾਵ, ਨਾਰੀ ਖੇਡ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਬ।" ਇਲਾ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਪਤੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਪੁਰਸ਼ਪਨ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਦੱਸ, ਸੁਭਾਗੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਦੁਖੀ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।" ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: "ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ, ਸੁਭਾਗੀ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਰਸਤੇ ਬੁਧ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸੋਮਾ, ਗ੍ਰਹਿ, ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਬੁਧ, ਸ਼ਾਂਤ, ਆਵੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੁਭਾਗੀ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣਗੀਆਂ।" ਇਲਾ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ; ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਨੇ ਇਹ ਹਾਲ ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਖ ਮਿਲਿਆ। ਇਲਾ ਦੀ ਫੌਜ ਉਥੇ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਸੀ; ਇਲਾ ਖੁਦ, ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੁੜ ਨਾਚ-ਗੀਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਲਾ, ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਤਬ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਕਈ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਨਾਚ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਬੁਧ, ਵਿਦਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਇਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਇਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਤੇ ਬੁਧ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਿ, ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਜਾ।" ਇਲਾ ਨੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਬੁਧ ਦੇ ਬਚਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਏ, ਤੇ ਯਕਸ਼ਿਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਬੁਧ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮਮਤਾ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ; ਇਲਾ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੁਧ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦੇਵਾਂ, ਮਿੱਠੀਏ? ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ?" ਇਲਾ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਹਾ: "ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ, ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ!" ਬੁਧ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਇਹ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ; ਇਸ ਲਈ, ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ, ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਉਹ ਸੋਮਾ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਚੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਸੋਰੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਵਾਂਗ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਧੀਰਜ ਵਾਲਾ।" "ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ੂਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ।" ਜਦੋਂ ਬੁਧ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਜੈਕਾਰ ਹੋਈ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਜਦ ਬੁਧ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਮੈਂ ਵੀ ਉਥੇ ਆਇਆ, ਵਿਦਵਾਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਇਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਸ ਦਾ ਰੋਨਾ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰੂਰਵਾ ਹੋਵੇਗਾ;" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਬੁਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਧਨੁਰਵੇਦ ਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮੇਤ। ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਵਧਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ; ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਈਲਾ ਨੂੰ ਨਮ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਚਨ ਕਿਹਾ: "ਮਾਂ, ਬੁਧ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਪਤੀ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਆਦਰਯੋਗ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ—ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਪੀੜ ਕਿਉਂ ਹੈ?" "ਸੱਚ, ਪੁੱਤਰ, ਬੁਧ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ ਤੇ ਤੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ; ਮੈਨੂੰ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਪਿਛਲੇ ਦੁਖ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ।" ਇਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ।