ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਉਮਾ ਦੇ ਅਰਣਿਆਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਦਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਉਮਾ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਪਤੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਮਰਥ ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹਰਣੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਇਲਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਥੇ ਖੜੇ ਯਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਇਲਾ ਦੀ ਹਰਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਹਰਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ। ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਹਰਣੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ; ਹਰਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਉਤਾਵਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚਦੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਹਰਣੀ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਮਾ ਦੇ ਅਰਣਿਆਂ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ; ਕਦੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦਿਸਦੀ, ਕਦੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਕਦੇ ਖੜੀ, ਕਦੇ ਦੌੜਦੀ, ਕਦੇ ਡਰ ਵਿਚ ਭੱਜਦੀ, ਉਹ ਚੰਚਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਹਰਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ। ਇਲਾ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਉਮਾ ਦੇ ਅਰਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ; ਜਦ ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਰਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਰੂਪ ਉਹ ਚਾਹਵੇ, ਉਹ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਸੀ; ਹੁਣ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਕੋਲ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਟਾਹਣੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਮਨੀਆਕਾਇਆ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਥਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਰਣੀ ਨੂੰ ਚੰਚਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ ਹੱਸ ਪਈ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਨਾਜੁਕ ਜੀ, ਤੂੰ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਇਕੱਲਾ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੇ, ਆਦਮੀ ਵਾਂਗ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਇਲਾ?" ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਲਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ ਨੂੰ ਝਿੜਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਹਰਣੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਹੇ ਇਲਾ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਉਂ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਲਾ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਹੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਇਲਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਵਿਖਾਇਆ; ਫਿਰ ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਇਲਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪਿੱਛੇ ਵੇਖ, ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਦੀ ਹਾਂ, ਝੂਠ ਨਹੀਂ।" ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਚੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ। "ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਮੈਨੂੰ?"—ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। "ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਮੈਨੂੰ? ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ? ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ। ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਦੱਸ, ਹੇ ਸਤਕਾਰੀ।" ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹਿਮਾਵਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਮਹਾਨ ਯਕ੍ਸ਼, ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ। ਜਿਸ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤੂੰ, ਹੇ ਰਾਜੇ, ਠੰਢਕ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਯਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਤੂੰ ਅਜਾਣੇ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾਂ ਲੜਾਈ ਦੇ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੋਂ ਨਿਕਲਣ ਲਈ, ਮੈਂ ਹਰਣੀ ਬਣ ਕੇ ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ; ਤੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ—'ਜੋ ਕੋਈ, ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਦਾਖਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਦਮੀ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।' ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਔਰਤ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਭਾਗ ਦੇ ਅਜਬ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ।" ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਇਲਾ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇਂਦੀ ਹੋਈ, ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ ਨੇ ਮੁੜ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਤੂੰ ਔਰਤ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ; ਮੁੜ ਆਦਮੀ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰ। ਔਰਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਸਿੱਖ: ਨਾਚ, ਗੀਤ, ਸਿੰਗਾਰ, ਨਾਰੀ ਸੁਭਾਵ, ਨਾਰੀ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ।" ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਇਲਾ ਨੇ ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਤੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ? ਆਦਮੀਪਨ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਦੱਸ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ। ਦੁਖੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।" ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁੱਧ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਰਸਤੇ ਬੁੱਧ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਬੁੱਧ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਆਵੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਖਾ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।" ਫਿਰ ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ; ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਯਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਦੱਸੀ, ਅਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ। ਇਲਾ ਦੀ ਫੌਜ ਉਥੇ ਸੀ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਹੋਈ; ਇਲਾ ਆਪ ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ, ਨੱਚਦੀ ਤੇ ਗਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਇਲਾ, ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਅ ਕਰਦੀ, ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਨਾਚ ਕਰਦੀ ਹੋਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ, ਜਦ ਬੁੱਧ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਉਸ ਨੇ ਇਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਇਲਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣ, ਆਰਾਮ ਕਰ, ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੋ ਜਾ।" ਇਲਾ ਨੇ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਬੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮੰਨੇ ਅਤੇ ਉਹੀ ਕੀਤਾ; ਯਕ੍ਸ਼ਣੀ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ; ਇਲਾ ਨੇ ਪੂਰੇ ਮਨੋਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਦਿਵਾਂ, ਹੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ? ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ?" ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਲਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ," ਸੋਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁੱਧ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਦਯਾਲੂ ਸਨ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇਗਾ, ਜੋ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸੋਮਾ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵਰਗਾ ਗਿਆਨੀ, ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ ਧੀਰਜਵਾਨ ਹੋਵੇਗਾ।