ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਵ੍ਰਿਦਧਾਸੰਗਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਇਲਾ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਧੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਰੀ ਪਾਪਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ—ਨੂੰ ਭੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਵਸਵਤ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਇਲਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਵਾਪਸ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ, ਖਜਾਨਾ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਕਰਦੇ, ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਮੈਂ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਾਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਸੁਖ ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ—ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ “ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ” ਆਖ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਲਈ। ਇਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਯੂ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯਕਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮਾਨਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਯਕਸ਼ਾ ਨਾਲ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਯਕਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਹਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੀਤ-ਨਚਦੇ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। ਯਕਸ਼ਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਇਲਾ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਗੁਫਾ ਯਕਸ਼ਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਯਕਸ਼ਾ ਦਾ ਘਰ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਇਲਾ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ। ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਯਕਸ਼ਾ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਹਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ—“ਮੈਂ ਇਲਾ ਨੂੰ ਹਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਮੰਗਣ ਤੇ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਘਰ ਉਸ ਨੇ ਲੈ ਲਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ “ਕੀ ਮੈਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਇਲਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਯਕਸ਼ਾ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਹਾਦੁਰ, ਧਨੁਧਾਰੀ ਯਕਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ “ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਇਲਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖਾ ਹੈ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿਉ।” ਯਕਸ਼ਾ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਜੰਗ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਉਹ ਯਕਸ਼ਾ ਇਲਾ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: “ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਾਲੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਕੇ ਭੱਜਿਆ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ?” ਯਕਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਇਲਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਲਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਯਕਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੱਸ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਉਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਯਕਸ਼ਾ ਰਾਜਾ, ਹੁਣ ਹਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਆਪਣਾ ਘਰ ਅਤੇ ਨੌਕਰ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਯਕਸ਼ਣੀ, ਜੋ ਮ੍ਰਿਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਤੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ? ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਸੋਚੀਏ।” ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁੱਕਦੇ ਹਨ; ਸੋ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭੌਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਚੱਲੀਏ, ਤੂੰ ਮੋਹਣੀ ਮ੍ਰਿਗੀ ਬਣ ਜਾ। ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ ਜ਼ਰੂਰ ਆਵੇਗਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਉੱਥੇ ਉੱਪਜੇਗੀ। ਇਹ ਕੰਮ ਤੂੰ ਕਰ, ਹੇ ਮਧੁਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਪੁਰਖ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਔਰਤ, ਯਕਸ਼ਣੀ ਹੈਂ।” ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਉਮਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ? ਜੇ ਤੂੰ ਜਾਵੀ ਵੀ, ਤਾਂ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੱਸ।” ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗਣ ਵੀ ਸਨ। ਇਕ ਦਿਨ, ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ: ਆਨੰਦ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਉਮਾ ਦਾ ਜੰਗਲ ਦੇ ਦਿਉ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਨਾ ਗਣੇਸ਼, ਨਾ ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਨਾ ਨੰਦੀ ਹੋਣ। ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਆਵੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਸ਼ੋਭਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਯਕਸ਼ਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਮੈਂ ਪੁਰਖ ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਉਮਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।” ਪਤੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਯਕਸ਼ਣੀ ਨੇ ਮ੍ਰਿਗੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਲਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਈ। ਯਕਸ਼ਾ ਨੇ ਉਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਇਲਾ ਦੀ ਮ੍ਰਿਗੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਇਲਾ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮ੍ਰਿਗੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ। ਇਲਾ ਇਕੱਲਾ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮ੍ਰਿਗੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਿਆ। ਮ੍ਰਿਗੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਲੈ ਗਈ। ਉਹ ਮ੍ਰਿਗੀ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੀ, ਕਦੇ ਦਿਸਦੀ ਸੀ, ਕਦੇ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਕਦੇ ਖੜ੍ਹੀ, ਕਦੇ ਭੱਜਦੀ, ਕਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਦੌੜਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮ੍ਰਿਗੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਖਿੱਚਦੀ ਗਈ। ਇਲਾ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਜਦ ਯਕਸ਼ਣੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਉਮਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮ੍ਰਿਗੀ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਰੂਪ ਚਾਹੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਅਸ਼ੋਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਟਾਹਣੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਰਚੇ ਹੋਏ, ਪਤਲੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾਈ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਮ੍ਰਿਗੀ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਯਕਸ਼ਣੀ ਨੇ ਹੱਸ ਪਈ।