ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਤਧ੍ਵਜ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਟਿਸ਼ੇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਨੇਕਦਿਲੀ, ਬੁੱਧੀਮਾਨੀ, ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਭਾਵ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ, ਤਧ੍ਵਜ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਸਮਰਥ, ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਅਪਸਰਾ ਸੁਸ਼ਿਆਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਗੰਧਰਵ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਉਸ ਅਪਸਰਾ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੈਂ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ, ਸੁਸ਼ਿਆਮਾ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਹਾਂ। ਜਦ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਇਥੋਂ ਰੁਖਸਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਕੋਈ ਇਥੇ ਆਵੇਗਾ, ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਹੀ ਇਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਵੀ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਿਤਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਕੁਆਰੀ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰ, ਮੈਂ ਵਚਨਬੱਧ ਹਾਂ ਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਬੁਜ਼ੁਰਗ; ਇਹ ਜੋੜ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣਨ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ; ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਨਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਤੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਮਰਨਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਐਸਾ ਤਿਆਗ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਉਸ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਤਪ ਹੈ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਧਨ-ਦੌਲਤ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਯੋਗ ਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਸੁੰਦਰ ਹਾਂ, ਨਾ ਵਿਲਾਸੀ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ। ਮੇਰੇ ਦੰਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਏ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ।" ਇਹ ਗੱਲ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਨੇ ਉਸ ਦੁਈਜਾਤੀ ਨੂੰ ਆਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਰਸਵਤੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਅਗਨੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ, ਸਰਸਵਤੀ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਣਗੇ ਤੇ ਅਗਨੀ ਸੁੰਦਰਤਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਗਿਆਨ, ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਗੌਤਮ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਈ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ, ਦਿਲੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਜੋੜਾ ਪਰਬਤ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਮਧਯਵਯੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜਾਂ ਪੋਤਾ? ਗੌਤਮ ਕਿਵੇਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਿਆ? ਸੱਚ ਦੱਸ, ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ।" ਉਹ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ, "ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਜ਼ਹਿਰ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁਰਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਜੋੜ ਬੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਵੇਖਿਆ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਜੋੜਾ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਥੇੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਤੇ ਲੱਜਤ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਗੌਤਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤਿਆ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੜੀ ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਰਮ ਲਾਭ ਮਿਲੇ, ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ?" ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਗੌਤਮੀ ਨੂੰ ਜਾ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲਾਂਗਾ—ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਕਰ।" ਅਗਸਤਿਆ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਸ਼ਿਵ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਥੱਕੇ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈਂ, ਰੇਤਲੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀ ਲਈ ਛਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਆਰੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਤੂੰ ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਸੁੱਕੇ ਖੇਤਾਂ ਲਈ ਬਦਲ ਵਾਂਗ। ਹੇ ਗੌਤਮੀ, ਤੂੰ ਡਿੱਗਿਆਂ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਆਸਰਾ ਬਣ।" ਫਿਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੌਤਮੀ ਨੇ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਈ ਸੀ, ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਭਰੇ ਬਚਨ ਆਖੇ।