ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਗੌਤਮ ਨੇ ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਦੀ ਉਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਇਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਵਧ ਗਈ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੜੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ, ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਸ਼ੀਤਾਗਿਰੀ 'ਤੇ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਹਾਵਣੀ ਗੁਫਾ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਬੇਲਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਥੇ ਵੱਸਣ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਔਰਤ ਅੰਦਰ ਆਈ। ਉਹ ਔਰਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਮਰਦراز, ਤਪस्या ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਵਿਰਕਤੀ, ਅਤੇ ਇਕੱਲੀ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਜੋ ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣੋਗੇ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਮਨ ਨਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਅਪਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਮਰ, ਗਿਆਨ, ਧਨ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵੀ ਗਵਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।" ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਔਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। "ਤੁਸੀਂ ਤਪੱਸਵੀ, ਉਮਰਦਰਾਜ਼, ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੋ, ਔਜਸਵਤੀ ਹੋ; ਮੈਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਅਧਿਆਪਕ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਉਹ ਔਰਤ ਕਹਿੰਦੀ, "ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਤਧਵਜ ਸੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ਟੀਸ਼ੇਣ ਦਾ ਚਾਹਤਾ ਸੀ; ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਅਤੇ ਯੋਧਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ, ਰਤਧਵਜ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਸਮਰਥ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸੁਸ਼ਿਆਮਾ ਸੀ, ਗੰਧਰਵ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਖੇਡ ਕੀਤੀ; ਜਦ ਉਹਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਸੁਸ਼ਿਆਮਾ ਤੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਮੈਂ ਜਨਮੀ। ਜਦ ਉਹ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਜੋ ਵੀ ਇੱਥੇ ਆਵੇਗਾ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇਗਾ।' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ, ਕੇਵਲ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਅਸੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਤਪस्या ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਵਰਗ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਰ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਵੀ ਸਵਰਗ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਪਿਤਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹਾਂ, ਯੋਧਾ ਕੁੜੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ, ਜੋ ਵਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ; ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਸਾਡੀ ਜੋੜੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਬਣਨ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੋ; ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਗ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਠੁਕਰਾਓ ਨਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗੀ। ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਦਾ ਦੁੱਖ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਹੈ; ਐਸਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡਣਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਉਸ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਤਪस्या ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਪਤੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਕਰਸ਼ਣ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਨਾ ਤਪੱਸਵੀ, ਨਾ ਗਿਆਨਵਾਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਪੂਰੇ ਕਰੋ।" ਉਸ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਤਪस्या ਦੁਆਰਾ, ਮੈਂ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਅਗਨੀ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਵਾਣੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੇਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇਵੇਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਨੇ ਵਿਭਾਵਸੁ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ; ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਗਿਆਨ, ਵੈਭਵ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਸ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ; ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੁਹਾਵਣੀ ਅਤੇ ਮਨ-ਭਾਵਣੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਈ ਸਾਲ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਆਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਗੁਫਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਗੌਤਮ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਥਿਤੀ ਕੀਤੀ; ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਸਨ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਧਯ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਉਸ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰਾ ਹੈ? ਗੌਤਮ ਕਿਵੇਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਿਆ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ!" "ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਵਿਸ਼ ਹੈ; ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਆਦਮੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਜੋੜੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵੇਖੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜਦ ਦੋਵੇਂ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ; ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਆਤਥਿਤੀ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।