ਨਾਰਦ ਜੀ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਮਹਿਮਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਹਰੀਚੰਦਰ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਰੋਹਿਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਚੌਦਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਮਨੁੱਖ ਬਲਿਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਵਰਣਨ ਨੂੰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਪੜ੍ਹਵਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਹੈ ਜੋ ਸੋਮਤੀਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵਾਪਰਿਆ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸੋਮ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਸੋਮ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਲਿਆ, ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ। ਪਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸੋਮ ਸਾਡਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।'" ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਾਣੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਗੰਧਰਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੋ, ਤਾਂ ਸੋਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।" ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਕਰਵਾਓ।" ਜੇ ਦੇਵਤੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਆ ਕੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ। ਗੰਧਰਵਾਂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਮੰਨ ਲਏ। ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵਗਿਰੀ ਪਹਾੜ 'ਤੇ, ਦਿਵਿਆ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤੇ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੇਵਗਿਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਨਨਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਸਿੱਧ, ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਅਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਵਿਆ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਇੱਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦ੍ਰ ਬੋਲਿਆ। ਫਿਰ, ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਦਾਅ ਹੋਵੇ।" ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਸੋਮ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲੈ ਲਿਆ। ਸੋਮ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਵਾਣੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੁਪ-ਚਾਪ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਚੁਪ-ਚਾਪ ਕਰੋ"; ਇਸ ਲਈ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਸੋਮ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੁਪ-ਚਾਪ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਮ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੋਮ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੋ ਗਏ। ਨਾ ਸੋਮ, ਨਾ ਸਰਸਵਤੀ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਕੋਲ ਰਹੇ; ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸੋਮ ਦੀ خاطر ਆਏ। ਗਾਂ, ਦੇਵਤੇ, ਪਹਾੜ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਸਿੱਧ, ਸਾਧਿਆ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੁਹ੍ਯਕ, ਗੰਧਰਵ, ਮਰੁਤ, ਸੱਪ, ਜੜੀਆਂ, ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ—ਇਹ ਸਭ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਨ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਥਾਂ ਪੂਰਨ ਕਥਾ ਦਾ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟਾਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਸੋਮਤੀਰਥ, ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵਤੀਰਥ, ਪੂਰਨਤੀਰਥ, ਫਿਰ ਸ਼ਾਲਾ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਪਰਣਾ ਨਾਲ ਸੰਗਮ; ਸਵਾਗਤਾ ਸੰਗਮ, ਕੁਸੁਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੰਗਮ, ਕਰਣਿਕਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਸੰਗਮ; ਵੈਣਵੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਰਾ, ਵਾਸਵੀ, ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਿਆ, ਸ਼ਿਖੀ; ਕੁਸੁੰਭਿਕਾ, ਉਪਾਰਥਿਆ, ਸ਼ਾਂਤਿਜਾ, ਦੇਵਜਾ, ਫਿਰ ਅਜਾ, ਵ੍ਰਿਧਾ, ਸੁਰਾ, ਭਦਰਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਏ। ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟਾਂ, ਦੇਵਗਿਰੀ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਆਏ। ਸੋਮ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਇਹ ਯਜਨ-ਮੰਡਪ 'ਤੇ ਆਏ; ਇਹ ਤੀਰਥਾਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਕੁਝ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਨਾਲਿਆਂ, ਕੁਝ ਝੀਲਾਂ, ਕੁਝ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਇਹ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸਨਾਨ, ਪਾਠ, ਆਹੁਤੀ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭੋਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਪੱਤਰ ਹਨ; ਜੋ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਜਾਂ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਥਾਂ ਪ੍ਰਵਰਾਸੰਗਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਧੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਇਆ; ਪਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਰਸਪਰ ਸਨੇਹ ਵੀ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। "ਅਸੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਇਹ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਏ ਅਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਈਏ।" "ਇਕਜੁੱਟ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ, ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਵੈਰ ਹੀ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।" "ਇਰਖਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਦੋਸਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਵਾਂਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਨੇਹੀ ਵਰਤਾਰਾ ਸਦਾ ਸਾਨੂੰ ਸੁਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।