ਜਦੋਂ ਯਜਨਾ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਹਵਨ ਦੇ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਹਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਇਹ ਯਜਨਾ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਰਮੇਧ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਯਜਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋਈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਘਟਨਾ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਵਾਪਰੀ ਸੀ।" "ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ! ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ।" "ਉਥੇ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਚੌਦ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਰੋਹਿਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਰਮੇਧ ਯਜਨਾ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਪੜ੍ਹਵਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਹਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਰਦ! ਉਸ ਉੱਤਮ ਪੁਣ੍ਯ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ ਜੋ ਉਥੇ ਵਾਪਰੀ।" "ਸੋਮ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਤ ਕਹੀ।" "ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੋਮ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗਿਆ। ਪਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ, ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਹਾ: 'ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸੋਮ ਸਾਡਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।'" "ਫਿਰ ਵਾਣੀ (ਸਪੀਚ) ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਗੰਧਰਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸੋਮ ਲੈ ਲਵੋ।'" "ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਪਰ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਰਹਿ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਸੋਮ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।'" "ਫਿਰ ਵਾਣੀ ਨੇ ਮੁੜ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਯਜਨਾ ਕਰੋ।'" "ਜੇਕਰ ਦੇਵਤੇ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵਤਾ ਆਉਣ ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ।" "ਗੰਧਰਵ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸ਼ਰਤ ਲਾ ਬੈਠੇ। ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ।" "ਫਿਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵਗਿਰੀ 'ਤੇ, ਦਿਵਯ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਪਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੁਲਾਇਆ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੇਵਗਿਰੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਅਤੇ ਕਿਨਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।" "ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਵਰਗ, ਇਹ ਸਭ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਵੱਡੀ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।" "ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।" "ਫਿਰ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਖਿਆ: 'ਆਪਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਦਾਅ ਤੇ ਹੋਵੇ।'" "ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲੈ ਲਿਆ।" "ਸੋਮ, ਹੁਣ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਵਾਣੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਉਥੇ ਹੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹੀ।" "ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੁਪਚਾਪ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਇਹ ਕੰਮ ਚੁੱਪਚਾਪ ਹੋਵੇ'; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੋਮ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖਤ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਕੰਮ ਚੁਪਚਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੋਮ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵਿੱਚ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੋ ਗਏ।" "ਨਾ ਤਾਂ ਸੋਮ, ਨਾ ਹੀ ਸਰਸਵਤੀ, ਹੁਣ ਗੰਧਰਵਾਂ ਕੋਲ ਰਹੇ; ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੋਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਆਏ।" "ਗਾਂਵਾਂ, ਦੇਵਤੇ, ਪਹਾੜ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਸਿੱਧ, ਸਾਧਯ, ਰਿਸ਼ੀ, ਗੁਹ੍ਯਕ, ਗੰਧਰਵ, ਮਰੁਤ, ਸਰਪ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ, ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ—" "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ! ਪੱਚੀਸ ਦਰਿਆ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਪੂਰਨ ਹਵਨ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਕਥਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਸਭ ਜੋ ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।" "ਸੋਮਤੀਰਥ, ਗੰਧਰਵ, ਦੇਵਤੀਰਥ, ਫਿਰ ਪੂਰਨਤੀਰਥ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਪਰਣਾ ਨਾਲ ਸੰਗਮ—" "ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਜਿਸਨੂੰ ਸਵਾਗਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਸੁਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੰਗਮ, ਕਰਣਿਕਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਸੰਗਮ—" "ਵੈਣਵੀ ਨਾਲ ਸੰਗਮ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਰਾ, ਵਾਸਵੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਖੀ—" "ਕੁਸੁੰਭਿਕਾ, ਉਪਾਰਥਿਆ, ਸ਼ਾਂਤਿਜਾ, ਦੇਵਜਾ, ਫਿਰ ਅਜਾ, ਵ੍ਰਿਧਾ, ਸੁਰਾ ਅਤੇ ਭਦਰਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੌਤਮੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਏ।" "ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾ, ਯਜਨਾਵਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰਿਕ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਕਥਾ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਾਪਰੀ।