ਇਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯਜਮਾਨ ਪੰਡਿਤਾਂ, ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਪਸ਼ੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਾਲਕ ਰੋਹਿਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਯਜਨਾ ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਥੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀ ਵੀ ਸਾਥੀ ਹੋਏ। ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਯਜਨਾ ਲਈ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ। ਯਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਜਨਾ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਮੰਡਪ, ਅੱਗ ਦੇ ਕੁੰਡ, ਯਜਨਾ ਦੇ ਪੋਲੇ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੋਲੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰੋਹਿਤਾ, ਇਸ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿਓ।” ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿਓ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਚਰਬੀ, ਵਾਲ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਮਾਸ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ, ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲਿਆ; ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਹਵਨ ਦੇ ਆਸਵਾਦਕ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਐਸਾ ਹੋਵੇ,” ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਗੰਗਾ ਨਦੀ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਹਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਯਜਨਾ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।” ਫਿਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਦਇਆ, ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਯਜਨਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨ ਲਿਆ। ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਫਿਰ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਮੰਗੀ ਸੀ; ਇਹ ਸਭ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਤੇ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ, ਕਈ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸੰਸਿਤ ਹਨ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉਥੇ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਚੌਦਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਸਾਰੋਹਿਤਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਥੇ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਯਜਨਾ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਾਤਮਤਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਪੜ੍ਹਵਾਉਂਦਾ ਜਾਂ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ, ਜੇ ਬੇਸੰਤਾਨ ਹੋਵੇ, ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਸੋਮ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜੋ ਉੱਚ ਫਲ ਵਾਲਾ ਘਟਨਾ ਹੋਈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਇਕ ਵਾਰ, ਸੋਮ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਸੋਮ, ਜੋ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਲਿਆ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਕਹਿ ਉਠੇ: ‘ਇੱਕ ਉਪਾਏ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸੋਮ ਸਾਡਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।’” ਤਦ ਵਾਣੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਗੰਧਰਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਮ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।” ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: “ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਫਿਰ ਵੀ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਸੋਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।” ਵਾਣੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਮੁੜ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਯਜਨਾ ਕਰੋ।” ਜੇ ਦੇਵਤਾ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਯਜਨਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਆਉਣ। ਗੰਧਰਵਾਂ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੌਦਾ ਕਰ ਲਿਆ; ਸਹਿਮਤੀ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਮੰਨ ਗਈ। ਫਿਰ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਦੇਵਗਿਰੀ ਉੱਤੇ, ਦਿਵਯ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਾ, ਯਕ੍ਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਪਹਾੜ 'ਦੇਵਗਿਰੀ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਥੇ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਨਨਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ। ਦੇਵਤਾ, ਸਿੱਧ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਸੱਤ-ਵਰਗੀ ਜੀਵ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡੀ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦਾਅ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਸੌਦਾ ਹੋਵੇ।” ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਜੋ ਨਾਰੀਆਂ ਲਈ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲੈ ਲਿਆ। ਸੋਮ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਬਣ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਵੀ, ਵਾਣੀ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਚੁਪ-ਚਾਪ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਚੁੱਪਚਾਪ ਕਰ ਲਵੋ”; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸੋਮ ਦੀ ਖਰੀਦ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।