ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਮਿਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵਰਨ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਬਲੀ ਦੇਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰੋਹਿਤਾ ਨੂੰ ਬਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਰੋਹਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਜੀਗਰਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵੇਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਦੱਸੋ।" ਅਜੀਗਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਠੀਕ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ, ਅਨਾਜ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ—ਇਹ ਸਭ ਦੇਵੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।" ਰੋਹਿਤਾ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਹੈ। ਰੋਹਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵਰਨ ਦੇਵਤੇ ਲਈ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਲੀ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ। ਪਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਚੀਨ ਪਰੰਪਰਾ ਯਾਦ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਂਗ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਹਨ। ਜੇ ਰਾਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਨਿਰਦਨ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਨਵਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਦੇ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦਾ—ਇਹ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।" ਉਸ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, "ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬਲੀ ਦੇਣ ਨਾਲੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮੌਤ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਾ ਜਾ।" ਇਸ ਵੇਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਛੋਂ ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਯਾਜਕ, ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ, ਬਲੀ ਦੇ ਜਾਨਵਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੱਚੇ, ਰੋਹਿਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਜਾਓ।" "ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ। ਯਜਨਾ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਸਮੇਤ, ਵਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਪਸਵੀਆਂ ਨਾਲ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਜਨਾ ਲਈ ਉਹ ਨ੍ਹਾਏ, ਚੌਕ, ਮੰਡਪ, ਹਵਣ ਕੁੰਡ, ਯੂਪ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਦੀ ਬਲੀ ਵਜੋਂ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੂਪ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਜਲ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰੋਹਿਤਾ, ਇਸ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿਓ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਹਵਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਲਈ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਦਿਓ।" "ਚਰਬੀ, ਵਾਲ, ਚਮੜੀ, ਮਾਸ—all ਕੁਝ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।" "ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੈਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਕੇ ਗੌਤਮੀ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜਾ ਕਰਨ।" "ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ—ਜੋ ਹਵਨ ਦੇ ਭੋਗੀ ਹਨ—ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।" ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹਵਨ ਦੇ ਭੋਗੀ ਸਨ। ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਯਜਨਾ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਦੀ ਹਤਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਫਿਰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਰਨ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਨ, ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੁੱਖੀ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਦਇਆ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦੀ ਯਜਨਾ ਸਫਲ ਹੋਈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੌਸ਼ਿਕ (ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। "ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ," ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।" "ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇਵਤੇ ਆਦਿਕ ਨੇ ਗਾਈ ਹੈ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" "ਉਥੇ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਰੋਹਿਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਚੌਂਦਾਂ ਤੀਰਥ ਹਨ।" "ਉਥੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਯਜਨਾ ਜਿਤਨਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ, ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਵਾਉਂਦਾ ਹੈ—even ਜੇ ਉਹ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਵਸਤੂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧੀ। ਇਹ ਥਾਂ ਸੋਮ-ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸੋਮ—ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਰਾਜਾ—ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਲੋਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੋਮ ਕਦੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੀਵਨਦਾਇਕ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਚਿੰਤਤ ਹਨ। ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਸੋਚੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੋਮ ਸਾਡਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਫਿਰ ਵਾਣੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਗੰਧਰਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਾਰੀ ਵਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸੋਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।" ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਰਹਿ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਸੋਮ ਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ।" ਫਿਰ ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਤਦ ਤੱਕ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਸੋਚੋ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਕਰੋ।