ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਗਮਨ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪਸ਼ੂ ਹੁਣੇ ਦੰਦਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਤੇ ਅਯੋਗ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਦੰਦ ਆ ਜਾਣ, ਤਦ ਆਉਣਾ, ਹੇ ਜਲ ਦੇ ਦੇਵਤਾ।" ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵਰੁਣ ਜੀ ਮੁੜ ਚਲੇ ਗਏ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਦੰਦ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਆ ਗਏ, ਵਰੁਣ ਮੁੜ ਆਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਯਜਨਾ ਕਰੋ।" ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਦੰਦ ਮੁੜ ਝੜ ਜਾਣਗੇ, ਹੇ ਜਲ ਦੇ ਦੇਵਤਾ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਮੁੜ ਵਧ ਜਾਣਗੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਆ ਜਾਣਗੇ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗਾ—ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ।" ਵਰੁਣ ਜੀ ਦੁਬਾਰਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਨਵੇਂ ਦੰਦ ਆ ਗਏ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਯਜਨਾ ਕਰੋ," ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਜਲ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਯਜਨ ਪਸ਼ੂ ਬਣਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਰੁਣ ਜੀ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਲ ਪਰਤ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਰੋਹਿਤਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਵੈਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਰੰਗਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰੋਹਿਤਾ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਰੋਹਿਤਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਵਰੁਣ ਆਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਯਜਨਾ ਕਰੋ।" ਰਾਜੇ ਨੇ 'ਓਮ' ਆਖ ਕੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਰੋਹਿਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਵਰੁਣ ਉਥੇ ਸਨ। "ਆ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਵੀਰ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੋਹਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੀ, ਜਦੋਂ ਵਰੁਣ ਵੀ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ। "ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪੁਜਾਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ, ਪਸ਼ੂ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਤੇ ਜਲਦੀ ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਹੇ ਵਰੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਰੋਹਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਲੋਦਰ ਰੋਗ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਰੋਹਿਤਾ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਰੋਹਿਤਾ ਵੀ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ; ਛੇਵੇਂ ਸਾਲ, ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੀਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੋ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇ?" ਉਸ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਨੇਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅਜੀਗਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਿਉਂ ਹੋ, ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਘੱਟ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਇੰਨੇ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਦਿਸਦੇ ਹੋ?" ਅਜੀਗਰਤ ਨੇ ਵੀ ਰੋਹਿਤਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਲਈ ਕੋਈ ਜਰੀਆ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਬਹੁਤ ਆਸਰੇ ਹਨ; ਭੋਜਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਅਸੀਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੋਹਿਤਾ ਨੇ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਕਤਾ।" ਅਜੀਗਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਸੋਨਾ, ਨਾ ਚਾਂਦੀ, ਨਾ ਗਾਂ, ਨਾ ਅਨਾਜ, ਨਾ ਕਪੜੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਪਤਨੀ ਵੀ, ਮੈਂ ਪੰਜਵਾਂ ਹਾਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਚ ਸਕਦੇ।" "ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਖਰੀਦਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਅਜੀਗਰਤ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਮੇਰੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜਾਂ ਮੈਨੂੰ, ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਹੋ, ਲੈ ਜਾਓ; ਵੇਚ ਕੇ ਅਸੀਂ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" "ਪਤਨੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ? ਜਾਂ ਮੇਰਾ, ਜੋ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹਾਂ? ਮੇਰਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਲੈ ਜਾਓ, ਜਿਹੜਾ ਚਾਹੋ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੁਨਹਪੁਚਛ, ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਰੋਹਿਤਾ; ਤੇ ਮਾਂ ਵੀ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਮੱਧਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਪਾ ਨੂੰ ਲਵਾਂਗਾ; ਮੁੱਲ ਦੱਸੋ।" "ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਯਜਨਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਵੇਚ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੱਚਾ ਮੁੱਲ ਦੱਸੋ।" ਅਜੀਗਰਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਠੀਕ ਹੈ," ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਮੁੱਲ ਰੱਖਿਆ—ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂ, ਅਨਾਜ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ, ਤੇ ਕਪੜੇ। "ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਇਹ ਮੁੱਲ ਦੇ ਦਿਓ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।" ਰੋਹਿਤਾ ਨੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਧਨ ਤੇ ਕਪੜੇ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਰੋਹਿਤਾ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਖਰੀਦ ਲਿਆ ਹੈ। "ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਓਗੇ।" ਇਹ ਗੱਲ ਹਰੀਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਕਹੀ। ਪਰ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। "ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜਿੰਨਾ ਆਦਰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਰਾਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਬਣਾਕੇ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਤੇ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਵਾਂ? ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" "ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮਰ ਜਾਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਚਲਾ ਜਾ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਥੇ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ...