ਇਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੇ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਰੁਣ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ," ਅਤੇ ਵਰੁਣ-ਯਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇਹ ਯਜਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਬਲੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤਾ ਵਚਨ ਯਾਦ ਹੈ?" ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਮੈਂ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ।" ਰਾਜਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਰੁਣ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਵਰੁਣ ਮੁੜ ਆਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਯਜਨ ਕਰ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪੁੱਤਰ ਅਜੇ ਦੰਦ ਰਹਿਤ ਹੈ ਤੇ ਯਜਨ ਲਈ ਅਯੋਗ। ਜਦੋਂ ਦੰਦ ਆ ਜਾਣਗੇ, ਤਦ ਆਉ, ਹੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ।" ਵਰੁਣ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਫਿਰ ਚੱਲਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਦੰਦ ਆ ਗਏ, ਵਰੁਣ ਮੁੜ ਆਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਯਜਨ ਕਰ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਦੰਦ ਝੜ ਜਾਣਗੇ, ਹੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ।" "ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਜਾਣਗੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਆਉਣਗੇ; ਤਦ ਮੈਂ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਹੁਣ ਚੱਲੋ।" ਵਰੁਣ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਨਵੇਂ ਦੰਦ ਆ ਗਏ, ਵਰੁਣ ਨੇ ਫਿਰ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਯਜਨ ਕਰ," ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਸ਼ਤਰੀ ਯਜਨ ਵਿਚ ਪਸ਼ੂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯਜਨ ਪਸ਼ੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਰਾਜਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਰੁਣ ਮੁੜ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰੋਹਿਤਾ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਵੈਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਵੀਂ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰੋਹਿਤਾ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰੋਹਿਤਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਵਰੁਣ ਆਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਯਜਨ ਲਈ ਦਿਓ।" ਰਾਜਾ ਨੇ 'ਓਮ' ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਜਦ ਰੋਹਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਆ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਵੀਰ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰੁਣ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ।" ਰੋਹਿਤਾ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਰੋਹਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਮੁਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਹੇ ਵਰੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ।" ਰੋਹਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਲੋਦਰ (ਡਰਾਪਸੀ) ਰੋਗ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਰੋਹਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਕਮਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਵਰੁਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੋਹਿਤਾ ਵੀ ਆ ਗਿਆ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ; ਛੇਵੇਂ ਸਾਲ, ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰੋਹਿਤਾ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰੋਗ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਕ ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਰੋਹਿਤਾ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉੱਥੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਅਜੀਗਰਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਰੋਹਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਕੰਗਾਲ ਹੋ, ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਇੰਨੇ ਉਦਾਸ ਹੋ?" ਅਜੀਗਰਤਾ ਨੇ ਰੋਹਿਤਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸਰੀਰ ਲਈ ਕੋਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਆਸਰੇ ਹਨ; ਭੋਜਨ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਅਸੀਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੋਹਿਤਾ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ।" ਅਜੀਗਰਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਗਾਂ, ਅਨਾਜ, ਕਪੜੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ; ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜੀਵਨ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ।" "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਪਤਨੀ ਵੀ; ਮੈਂ ਪੰਜਵਾਂ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਖਰੀਦਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।" ਰੋਹਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਖਰੀਦਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਅਜੀਗਰਤਾ? ਸੱਚ ਦੱਸੋ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।" ਅਜੀਗਰਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਜਾਂ ਮੈਂ, ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ—ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਲੈ ਲੋ; ਵੇਚ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।" "ਪਤਨੀ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਹੇ ਬੁਧੀਮਾਨ? ਮੇਰਾ ਲਾਭ ਕੀ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਲੈ ਲੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ।" ਰੋਹਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਨਹਪੁੱਚਾ, ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਮੱਧਲੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਨਹਸ਼ੇਪਾ, ਲਵਾਂਗਾ; ਕੀਮਤ ਦੱਸੋ।