ਕਕਸ਼ੀਵਤ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਵੱਡਾ ਤੇ ਛੋਟਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮਰਥ ਸੀ, ਪਰ ਵਾਰਸਤ ਦੀ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਵੱਡੇ ਤੇ ਛੋਟੇ—ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: “ਤੁਸੀਂ ਵਿਆਹ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਮੁਕ ਜਾਣ।” ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਕਿਹੜਾ ਕਰਜ਼ਾ, ਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਨੇ ਲਿਆ?” ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਆਹ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।” ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਵਡਾ ਜੀਵਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਵਾਰਸਤ ਦੀ ਡਰ ਕਰਦੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਪਿਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਕਕਸ਼ੀਵਤ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਜਾਣ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੌਤਮੀ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।” ਜੋ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਕੋਈ ਜਾਤ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਥੁਸ਼੍ਰਵਾਸ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਥਾਂ “ਕਰਜ਼ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੀਰਥ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਵੇਦ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਸੁਪਰਨਾਸੰਗਮ ਤੇ ਕਾਦਰਵਾਸੰਗਮ ਨਾਮਕ ਮਿਲਾਪ-ਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਅਨੇਕ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਕੁੰਡ ਹਨ—ਤੀਖੇ, ਵੈਸ਼ਣਵ, ਸੌਰ, ਮਧੁਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਉਮਾਰ ਤੇ ਵਾਰੁਣ। ਉਥੇ ਅਪਸਰਾ ਨਦੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪੂਰਨ ਨਿਵਾਰਣ ਦੀ ਕਥਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਲਖਿਲਿਆ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਰਧ ਤਪ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰੋ ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰੇ। ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਅਰਧ ਤਪ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।” ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸੁਪਰਨਾ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਰ ਰੱਖਿਆ, ਤੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਕਦਰੂ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਵੀ। ਦੋਵੇਂ ਗਰਭਵਤੀ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਗਲਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਜਾਵੋ। ਜੇ ਹੋਰ ਜਾਵੋਗੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਪ ਜ਼ਰੂਰ ਆਵੇਗਾ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ, ਪਤੀ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੀ, ਦੋਵੇਂ ਪਤਨੀਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਯਜਨ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਗਈਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਗਣ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਯੁਵਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉੱਤੇ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਗਈਆਂ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਯਜਨ ਤੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਉਚਿਤ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਅਪਮਾਰਗ ਪੌਦੇ ਕੋਲ ਖੜੀਆਂ ਰਹੋਗੀਆਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਪਰਨਾ ਤੇ ਕਦਰੂ ਦੋਵੇਂ ਓਥੇ ਨਦੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਘਰ ਆਏ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੇ ਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਜੋ ਵਲਖਿਲਿਆ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਣਗੀਆਂ।” ਮਾਹਾਨ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਮਧ੍ਯਮੇਸ਼ਵਰ ਵਜੋਂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੱਥਾਸਤੁ,” ਤੇ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। “ਹੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭੀ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਰਬ-ਸੰਪੂਰਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਕ, ਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਪਤੀ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ, ਤਪਸ਼ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਅਨੰਦਮਈ, ਦਾਨੀ ਤੇ ਸੋਮ ਵਾਂਗ ਉੱਤਮ ਹੋ।” ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਸਤੁਤੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੌਰੀਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਕਈ ਵਰ ਦਿਤੇ। ਜਦੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰੇਂਗਾ, ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਗੰਗਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਦੋਵੇਂ ਮੁੜ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।” ਫਿਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ, ਪਤਨੀਆਂ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦਿਆਰੰਭ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਦਰੂ ਪਤੀ ਕੋਲ ਬੈਠੀ ਹੋਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੱਸ ਪਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰੋਧਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੂੰ ਪਾਪਣ, ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੱਸਣ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੀ ਇਕ ਅੱਖ ਪਾਪੀ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਦਰੂ ਇਕ-ਅੱਖੀ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਕਹਲਾਈ। ਫਿਰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਬਚੀ ਰਹੇਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।