ਇਕ ਵਾਰ, ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਬੋਧ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਚੁਕਾ; ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਿਖਾਇਆ। ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਮਾਫੀ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮਿਲੇ। ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਫਲ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਗਈ, ਧਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਪੌਲਸਤਯ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਮুনি ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਵਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਧਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਪੌਲਸਤਯ ਅਤੇ ਧਨਾਦਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਵੈਸ਼ਰਵਸਾ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਅਗਨੀ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦਾ ਭਰਾ, ਜਾਤਵੇਦਸ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਵਨ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਡਿਤੀ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਮਧੂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਜਾਤਵੇਦਸ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਅਗਨੀ ਨੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਛੱਡੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਅਗਨੀ-ਜੀਵ’ ਕਹਾਏ। ਜਿਥੇ ਅਗਨੀ ਜਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਾਧੂ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। “ਅਗਨੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ”—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਨਾਲ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਭਿੱਜਣ ਨਾਲ ਜੀਵੰਤ ਕਰ।” ਅਗਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਮੇਰਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਜਾਤਵੇਦਸ ਨੂੰ ਜੋ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ, ਉਹੀ ਹੋਵੇ।” “ਚਾਹੇ ਉਹ ਭਾਗ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਰਫ ਜਾਤਵੇਦਸ ਦਾ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ।” “ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਮੇਰਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਚਾਹੇ ਇੱਥੇ ਹੋਵਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ।” “ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।” ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ, ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਅੰਤ ਦੇ ਹਵਨ ਵੀ ਦੇਵਾਂਗੇ, ਹਵਨ-ਧਾਰੀ!” “ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਵਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਪਦਾਰਥ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾਏਂ, ਅਸੀਂ ਉਹ ਭੋਗਾਂਗੇ।” ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਗਨੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਜਗਾਵਾਂ ਤੇ, ਯਜਨ ਅਤੇ ਲੋਕਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਨੰਦ ਪਾਇਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਅਗਨੀ, ਜੋ ਸਭ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਸੱਤ ਲਪਟਾਂ ਵਾਲਾ, ਨੀਲਾ ਤੇ ਲਾਲ, ਹਰ ਥਾਂ ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਾਣੀ, ਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਅਤੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਾਲ ਕੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਨੀ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਏ, ਦੇਵਤਾ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਸੱਤ ਸੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਨ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜੋ ਵੀ ਉਥੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਪੂਰਨ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਹੀ ਜਾਤਵੇਦਸ ਦਾ ਅਗਨੀ-ਤੀਰਥ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟ। ਉਥੇ ਅਗਨੀ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ 'ਰਿਨ-ਮੁਕਤੀ ਤੀਰਥ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਕਕਸ਼ੀਵਤ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਥੁਸ਼ਰਵਾ, ਵੈਰਾਗਿਆ ਵਲੋਂ, ਨਾ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਅਗਨੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ। ਜੋ ਛੋਟਾ ਸੀ, ਉਹ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਨਾ ਵਿਆਹ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਅਗਨੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ। ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨੇ ਕਕਸ਼ੀਵਤ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰਾਂ—ਵੱਡੇ ਤੇ ਛੋਟੇ—ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਖਿਆ: “ਤਿੰਨ ਰਿਨਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵਿਆਹ ਕਰੋ।” ਵੱਡੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਨਹੀਂ; ਕਿਹੜਾ ਰਿਨ, ਕੌਣ ਲੈਦਾ ਹੈ?” ਛੋਟੇ ਨੇ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਆਹ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।” “ਵੱਡਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਜੀ, ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ;” ਦੋਨੋਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹੀ ਆਖਿਆ। “ਕਕਸ਼ੀਵਤ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਪੁੱਤਰ ਗੌਤਮੀ ਤੀਰਥ ਤੇ ਜਾਓ; ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।” “ਜੋ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰੋ।” ਗੌਤਮੀ, ਜਦੋਂ ਵਿਖੀ ਜਾਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਜਾਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ। ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਰਿਨ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਥੁਸ਼ਰਵਾ, ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਿਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ 'ਰਿਨ-ਮੁਕਤੀ ਘਾਟ' ਕਹਾਇਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਕ, ਪਿਤਰ, ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।