ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ (ਧਨਾਦ) ਨੇ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪਿਉ ਅਤੇ ਮਾਂ ਪੁਲਸਤਯਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਮੂੜਤਾ ਵਿੱਚ, ਅਹੰਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਤਰਸ ਜੋਗ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਵੇਦ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜੋ ਮਾਤਾ ਨੇ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਤੁਹਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਲੀਲਾ ਹੈ!" ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਕੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਦੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮਨਮਥ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਨੇ ਸੋਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।" ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੋਹੀਦੀਆਂ ਵਰਾਂ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਧਨਾਦ ਅਤੇ ਪੁਲਸਤਯਾ ਚੁੱਪ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਖਿਆ, "ਵਰ ਮੰਗੋ!" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ ਜੋ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਪੁਲਸਤਯਾ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੁਭ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰੇ। ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, "ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।" ਬਹੁਤ ਵੈਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਪਹਾਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਆਧਿਕਾਰ, ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ, ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਖ਼ਿਮਾ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ," ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁਲਸਤਯਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਭ ਵਰਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇ ਕੇ, ਉਥੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਲਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਪੌਲਸਤਯ ਅਤੇ ਧਨਾਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ ਵੈਸ਼ਰਵਸਾ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਵੀ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਅੱਗ-ਤੀਰਥ (Agnitīrtha) ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਯਗਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਜਾਤਵੇਦਸ ਨਾਮਕ ਅੱਗ, ਜੋ ਅੱਗ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਵਨ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਡਿਟੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਧੁ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਅੱਗ ਦੇ ਉੱਤਮ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਸਾਰਿਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਜਾਤਵੇਦਸ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਹਵਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਣਾ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ 'ਅੱਗੀ-ਜੀਵ' ਕਹਾਏ। ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਅਸੀਂ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ," ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਵਰਗ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੋ।" ਅੱਗ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰਾ ਜੋ ਭਰਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਮਰਥ ਸੀ; ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ, ਸੋ ਉਹੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਚਾਹੇ ਉਹ ਹਾਲਤ ਮੇਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਹਰੇਕ ਕੰਮ ਜਾਤਵੇਦਸ ਦਾ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ; ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ, ਮੈਂ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।" ਪਰ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ, ਵਿਆਪਕਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਹਵਨ ਦੀ ਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਲੈ।" "ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੂੰਹ ਹੈਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਵਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ; ਜਿਹੜੀ ਭੀ ਚੀਜ਼ ਤੂੰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੇ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ, ਅੱਗ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਯਥਾ-ਕ੍ਰਮ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਯਗ ਅਤੇ ਲੋਕਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਜਨਮ-ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਸੱਤ ਲਪਟਾਂ ਵਾਲਾ, ਨੀਲਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅੱਗ, ਹਰ ਥਾਂ ਨਿਡਰ ਤੇ ਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਲ, ਸਮੀ-ਵ੍ਰਿਖ ਅਤੇ ਯਗ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਲ ਤੋਂ ਪਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ; ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਦੇਵਤੇ ਚਲੇ ਗਏ—ਇਹ ਅੱਗ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਸੱਤ ਸੌ ਤੀਰਥ ਸਨ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ; ਜੋ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ ਦਾ ਪੂਰਨ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ। ਉਥੇ ਜਾਤਵੇਦਸ ਦਾ ਅੱਗ-ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉਥੇ ਅੱਗ ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਯਗਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ 'ਰਿਣ-ਮੋਚਨ' ਤੀਰਥ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ! ਉਥੇ ਕਕਸ਼ੀਵਤ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਪෘਥੁਸ਼੍ਰਵਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੈਰਾਗੀ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਨਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਅੱਗ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ।