ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਵੱਡੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਾਕਸ਼ਸ ਭਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮਾ ਮਰੀਚਾ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਵਰ ਮੰਗੇ ਤੇ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਮਾਂ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਤੇ, ਇੱਕ ਭਰਾ ਨੇ ਲੰਕਾ ਮੰਗੀ। ਪਰ ਮਾਂ ਦੀ ਹੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਵਿਗੜਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਰਾਵਣ ਨੇ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ, ਲੰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ ਅਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ: "ਜੇ ਕੋਈ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਦੇਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਨਿਕਾਲੇ ਗਏ ਵਿਸ਼ਰਵਾਣ (ਵੈਸ੍ਰਵਣ) ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਆਸਰਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਪੁਲਸਤਿਆ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਟ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਨਿਕਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲਵਾਂ, ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਕਿਸਮਤ ਰਾਹੀਂ?" ਪੁਲਸਤਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਤੇ ਜਾ, ਉਥੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿਚ, ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਤੈਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ। ਉਥੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ; ਇਹ ਕੰਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰ।" "ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਓਵੇਂ ਹੋਵੇ," ਆਖ ਕੇ ਵੈਸ੍ਰਵਣ ਆਪਣੀ पत्नी, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਤੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਨਾਲ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਤੇ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਯਮ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ! ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਤਰਸ ਜੋਗ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅੱਠ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਵੇਦ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਮਾਂ ਨੇ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿਚ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਅਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ, ਉਸੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵਿਘਨ-ਹਰਤਾ ਬਣਾਇਆ। ਤੇਰੀ ਲੀਲਾ ਹੀ ਅਜੀਬ ਹੈ!" "ਜਦੋਂ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੀ ਹੋਈ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂ ਭਰਕੇ ਖੜੀ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਕਾਮਦੇਵ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਤੀ ਨੂੰ ਸੋਮਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮੁੜ ਮਿਲੀ।'" ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, "ਮੰਗ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ," ਆਖ ਕੇ ਵਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਚੁੱਪ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਵਰ ਮੰਗੋ!" ਉਸ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਣ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੰਨਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਆਖੇ: "ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਮਿਲ ਗਿਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ।" ਕਈ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੇ ਉਪਹਾਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਲਿੰਗ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਬੇਹੰਤ ਧਨ, ਅਪਰਾਧਾਂ ਦੀ ਮਾਫੀ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਓਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ "ਤੈਥੋਂ ਹੋਵੇ" ਆਖ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਅਤੇ ਪੁਲਸਤਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਰਵਾਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਵਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਪੁਲਸਤਿਆ ਤੇ ਧਨਾਦਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਸ੍ਰਵਸਾ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਜੋ ਵੀ ਸਨਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਵੱਡਾ ਪੂਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੀਰਥ ਅੱਗਨੀਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਣੋ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਮਹੱਤਵ। ਉਹ ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਭਰਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹੋਮ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਧੁ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਭਰਾ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਅੱਗ ਦਾ ਭਰਾ ਜਾਤਵੇਦਸ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਹੋਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਚ, ਅੱਗਨੀ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਅੱਗਨੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਅੱਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ "ਅੱਗਨੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ" ਕਹਾਏ। ਜਿਥੇ ਅੱਗਨੀ ਜਲ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਪਿਤਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। "ਅਸੀਂ ਅੱਗਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ," ਉਹ ਅੱਗਨੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਤਿਕਾਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਅੱਗਨੀ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਮ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਕਰਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਨਮੀ ਦੇ ਕੇ ਜੀਵੰਤ ਕਰ—ਇਹ ਸਾਡੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ।" ਅੱਗਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰਾ ਜੋ ਭਰਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਯੋਗ ਸੀ; ਜਾਤਵੇਦਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਤੁਹਾਡਾ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਹੋਇਆ।" "ਉਹ ਭਾਗ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ, ਮੈਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਾਂ; ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕੰਮ ਜਾਤਵੇਦਸ ਦਾ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ; ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਪਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।" ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਬਾਂ ਵਿਚ ਆਨੰਦ, ਵਿਅਪਕਤਾ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੇਵਾਂਗੇ; ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਆਰੰਭਕ ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਹੋਮ ਭੀ ਦੇਵਾਂਗੇ, ਹੇ ਹੋਮ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ!