ਇਹ ਜ਼ਮਾਨਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਲੋਕਿਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਵੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਲਈ ਸਭ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਚ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਗਿਆਨ ਉਸ ਕਵੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਕਚ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਸੰਜੀਵਨੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਉਸ ਕਵੀ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਥਾਂ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ੁਕਰ-ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਤਸੰਜੀਵਨੀ ਤੀਰਥ ਉਥੇ ਆਯੁ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਅਖੂਟ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਥਾਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਸ ਪਾਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰਿ ਭੀ ਡਰ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਸੀ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜਣ ਲੱਗਿਆ, ਪਰ ਜਿਥੇ ਵੀ ਗਿਆ, ਪਾਪ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਉਹ ਇਕ ਵੱਡੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਧਾਗੇ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਪਾਪ ਇਕ ਦਿਵਯ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਦੇਵਤੇ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਗਏ। ਦੇਵਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਥੇ ਮੈਂ (ਕਥਾਵਾਚਕ) ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਥਾਂ ਪਾਪ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਖਿਆ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ, ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਲਈ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਥੇ ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਇੰਦਰ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਤੇ ਗਏ। ਉਥੇ, ਇੰਦਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸਭ ਪਾਪੀ ਮਹੇਂਦਰ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਇਆ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਭਸਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ—ਇਸਲਈ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਇਥੋਂ ਜਲਦੀ ਚਲੇ ਜਾਣ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਗੌਤਮੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਲਦੀ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮਾਂਡਵਯ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਇਥੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।” ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਾਂਡਵਯ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਜ੍ਹਾਵਾਂ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਥੇ ਵੀ ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਥੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਘਨ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਰ ਦਿਓ। ਜਿਥੇ ਅਸੀਂ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗੇ, ਉਥੇ ਕਈ ਵਰ ਮਿਲਣ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉਥੇ ਦਾਨ ਕਰਾਂਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ, ਜਿਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਥਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਥੇ ਅਨਾਜ, ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਫਲ ਹੋਣਗੇ; ਕਦੇ ਵੀ ਉਥੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਕਮੀ ਜਾਂ ਅਕਾਲ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਮਾਂਡਵਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਥੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਖੇਤਰ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮਾਲਵਾ ਨਾਮਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ, ਉਥੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਪੁੰਨ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਖੁਦ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕੀਤਾ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਗੌਤਮ, ਅਗਸਤ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤੇ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਗ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਘੜੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਾਲ ਨਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈ; ਉਸਨੂੰ ਛਿੜਕਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਉਥੇ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਥੇ ਜੋ ਸੰਗਮ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਿਯ ਥਾਂ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਛਿੜਕੇ ਹੋਏ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ 'ਇੰਦਰ ਦਾ' ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ੁਭ ਤੀਰਥ ਸਨ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ, ਸਰਵਥਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਪੁੰਨਮਈ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੌਲਸਤਿਆ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੋਇਆ ਰਾਜ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਦਿਸਾ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਨ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ। ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਵੀ ਬੜੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਅਣਮਾਪ ਰੌਣਕ ਵਾਲੇ ਸਨ: ਰਾਵਣ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ—ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਪਰ ਇੱਕ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵਿਮਾਨ ਨਾਲ, ਧਨ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਪਰ ਰਾਵਣ ਦੀ ਮਾਂ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਮੈਂ ਇਹ ਨਾਕ-ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਭਰਾ ਸਨ। ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਨਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਲਈ ਲਲਚਾਏ ਹੋਏ, ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਨ ਯੋਗਯ, ਨ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ; ਜੋ ਵੈਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬੇਮਤਲਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਘਟਨਾ-ਚੱਕਰ, ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।