ਨਾਰਦ ਜੀ, ਸੁਣੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ। ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ, ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਫਿਰ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹਨ—ਇਹ ਸਵੇਤਤੀਰਥ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਮ੍ਰਿਤਯੁ ਆਪ ਹੀ ਡਿੱਗਿਆ, ਉਹ ਥਾਂ ਮ੍ਰਿਤਯੁਤੀਰਥ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੁਣਨ, ਜਾਪ ਕਰਨ ਤੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਤੀਰਥ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਿਧੀਆਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰੋਗ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਿਰਸ ਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ—ਦੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਉਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ੍ਰ ਸਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਜੀਵ ਤੇ ਕਵੀ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ। ਪੁੱਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ—"ਸਦਾ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਵੇ; ਇੱਕ ਸਿਖਾਏ, ਦੂਜਾ ਆਰਾਮ ਕਰੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਗਿਰਸ ਨੇ ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਸਿਖਾਵਾਂਗਾ, ਭਾਰਗਵ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰਹੇ।" ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ ਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਢੁਕਵੀਂ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" "ਮੂਰਖ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਸਮਾਨ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਾਪ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ।" "ਗੁਰੁ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" "ਜੇ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਨਿਰਪੱਖ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਗੁਰੁ ਜੀ, ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।" ਭ੍ਰਸਪਤੀ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇਖ ਕੇ, ਤੇ ਆਗਿਆ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦੀ ਸੋਚੀ। "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂ? ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਧਿਆਪਕ ਕੌਣ ਹੈ?"—ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੌਣ ਮੇਰਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਵੇ? ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ।" ਉਹ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ੰਭੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੈਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ, ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—"ਮੈਂ ਗਿਰਿਸ਼ਾ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂ?"—ਗੌਤਮ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰ; ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਨ ਮਿਲੇਗਾ।" ਗੌਤਮ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ੀ ਗੰਗਾ ਤੇ ਗਿਆ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ—"ਮੈਂ ਬੱਚਾ ਹਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਮਨ ਹੈ, ਚੰਦਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਨਮਸਕਾਰ।" "ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਕੋਈ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ—ਨਮਸਕਾਰ।" "ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋ ਜੋ ਅਧਿਆਪਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਮਹਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ; ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚਾ ਹਾਂ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ—ਨਮਸਕਾਰ।" "ਗਿਆਨ ਲਈ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ—ਨਮਸਕਾਰ।" ਜਦ ਉਹ ਇੰਝ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। "ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ; ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।" ਕਵੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਮਨ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜੋ ਗਿਆਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ—ਉਹ ਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋ।" ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਸੰਜੀਵਿਨੀ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਮੰਗਿਆ। ਹੋਰ ਸੰਸਾਰਕ ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਗਿਆ; ਤੇ ਕਵੀ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਨਾਲ, ਕਚਾ—ਭ੍ਰਸਪਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤ—ਉਸ ਕਵੀ ਤੋਂ ਉਹ ਗਿਆਨ ਲੈ ਗਿਆ। ਕਚਾ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸਪਤੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵ, ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ 'ਮ੍ਰਿਤਜੀਵਿਨੀ' ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਕਵੀ ਨੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਤਸੰਜੀਵਿਨੀ ਤੀਰਥ ਉਮਰ ਤੇ ਸਿਹਤ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਖੂਤ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇੰਦਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਤੇ ਦੁਖ-ਕਲੇਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਗਈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰਿ ਵੀ ਡਰ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ, ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਘਾਤੀ, ਇधर-ਉਧਰ ਭੱਜਿਆ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਗਿਆ, ਪਾਪ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਡੰਡੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਉਥੇ, ਧਾਗਾ ਬਣ ਕੇ, ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਇਹ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੀ।