ਨਾਰਦ ਜੀ, ਇਹ ਵਿਰਲੇ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋ ਪਰ ਜਦੋਂ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ, ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋ। ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਤੇ ਇਹ ਮਹਿਲਾ ਬੰਧਕੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਰੀ ਪਛਤਾਵੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਖਤਮ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਪਿਆਰ ਕੁਦਰਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੰਧਕੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਗਹਿਰੀ ਪਛਤਾਵਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ਤੀਰਥ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਗਾਵਲ ਤੀਰਥ ਪਾਪ ਦਾ ਨਾਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਪ ਹੋਣ, ਸਾਰੇ ਇਥੇ ਧੋ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਦਸ਼ਰਥ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਥਾਨ ਪਿਤਰ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਦੇਣ ਨਾਲ ਅਟੱਲ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਤਯਦਰਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ ਪਾਠਕ ਵਰਨਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭਿਆਨਕ ਸੁੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਦੁਖੀ ਦੇਖਿਆ। ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ, ਜੋ ਮਿਲੇ, ਖਾਣ ਲਈ ਲਿਆਓ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੁਰੰਤ ਲਿਆਓ।" ਉਸ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਚੇਲੇ ਭੁੱਖੇ ਹੋ ਕੇ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਰੇ ਹੋਏ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਛੇਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਆਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਦਾ ਮਾਸ ਕੱਟੋ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਵੋ, ਪਕਾਓ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰੋ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਜੋ ਬਚ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹ ਖਾਵਾਂਗੇ," ਕਉਸ਼ਿਕ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਪਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਅਗਨਿ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਪਕਾਇਆ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਬਾਜ ਬਣ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉੱਡ ਕੇ ਉਹ ਪਤੀਲਾ ਉਠਾ ਲਿਆ ਜੋ ਮਾਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਬਾਜ ਨੇ ਮੰਨ ਘੱਟ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਪਤੀਲਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।" ਇਸ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪਤੀਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਹਰਿ ਨੇ ਉਸ ਪਤੀਲੇ ਨੂੰ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਹੋਰ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕਉਸ਼ਿਕ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਦੇਵੋ, ਇਹੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਇੰਦਰ ਡਰ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਮੰਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਹਿਦ ਹਵਨ ਕਰੋ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੀਓ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਮਾਸ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਖਾਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਦੁੱਖੀ ਹਨ—ਉਸ ਸ਼ਹਿਦ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਹੇ ਹਰਿ?" "ਜੇ ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਖਾਵਾਂਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਪਿਤਰ ਇਹ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਣ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਹ ਮਾਸ ਖਾਵਾਂਗਾ—ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਝੂਠ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਜੋ ਹਰਿ ਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਜੋ ਬਚਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਖਾਧਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਤੀਰਥ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਾਸ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੀਰਥ, ਮਧੁ ਤੀਰਥ, ਇੰਦਰ ਤੀਰਥ, ਸ਼੍ਯੇਨ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਰਜਨਯ ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ਸ਼੍ਵేత ਤੀਰਥ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਸ਼੍ਵেত ਨਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਗੌਤਮ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ ਸੀ, ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤਿਥਿ ਸੇਵੀ ਤੇ ਪੂਜਕ ਸੀ। ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਤੇ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਭਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜਾ (ਯਮ) ਦੇ ਦੂਤ ਆਏ। ਪਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਜਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਚਿੱਤਰਕ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਸ਼੍ਵেত, ਜਿਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ? ਤੇਰੇ ਦੂਤ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇ? ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸਦਾ ਲਈ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ।