ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਨੰਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖੀ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੰਦੀ ਬਲਦ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, "ਤੇਰੇ ਸਭ ਬਚਨ ਪੂਰੇ ਹੋਣ।" ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਨੰਦੀ ਨੇ ਗਾਊਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੁਰਗ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਇਕ ਵੱਡੀ ਘਬਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਗਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਵਨ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਰੱਖੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਦੱਸੀ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਨੰਦੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨੰਦੀ ਬਲਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸਾਨੂੰ ਗਾਂ ਦੇ ਦਿਓ, ਹੇ ਦਾਤਾ।" ਨੰਦੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਗੋਸਵ ਯਜ੍ਯ ਕਰੋ।" "ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।" ਇਥੋਂ ਗੋਸਵ ਯਜ੍ਯ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਚਲ ਪਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ ਉੱਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਇਥੇ ਹੀ ਗੋਵਰਧਨ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਬਣਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਆਦਿ ਦੇ ਜੋ ਫਲ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪਾਪ-ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨ ਨਾਮਕ ਇਕ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਾਪ ਅਤੇ ਭੈ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧ੍ਰਿਤਵ੍ਰਤ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਮਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਸਨਾਜਾਤਾ ਸੀ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਮੌਤ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੱਦ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਧਵਾ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਸਮੇਤ, ਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਕੇ, ਗਾਲਵ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਾਲਵ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ, ਪਾਪ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹੀ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਗਾਲਵ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਪਰ ਮਾਂ ਦੀ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਵੀ ਵੈਸ਼ਿਆ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਜਨਸਥਾਨ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਤੇ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਮਹੀ ਵੀ ਵਪਾਰੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ, ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਆਖਰਕਾਰ ਜਨਸਥਾਨ ਆ ਗਿਆ। ਧ੍ਰਿਤਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਿਆ ਉੱਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮਹੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਨਾ ਉਸਨੇ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ, ਨਾ ਉਸਨੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ। ਜਦ ਉਹ ਇਉਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਵਤੀਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਚੰਗਾ ਵਿਚਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਆਚਰਨ ਉਚਿਤ ਨਾ ਸੀ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸੁਣ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਸੰਧਿਆ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਦੌਲਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਾ। ਆਪਣੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਬਲ ਤੇ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਕਮਾਉਂਦਾ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ। ਹਰ ਸਵੇਰੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਰੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਮ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਤੇ ਸਵੇਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਿਯਮਤ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਕੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ ਦੀ ਕਾਰਜ-ਵਿਧੀ ਵਲ ਵਧਦਾ। ਇਕ ਸਵੇਰ, ਜਦ ਇੱਕ ਵਿਅੰਗ, ਕੋੜ੍ਹੀ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਗ ਢੀਲੇ ਤੇ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਗਿਆ— ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਗੌਤਮੀ-ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਸ਼ਾਂਤ, ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ, ਉਸ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਲਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਉਂਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦਾ। ਗਾਲਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦਾ। ਗੰਗਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹੜਾ ਸਰੀਰ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਉਸ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਗਾਲਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਦੇਖਦਾ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਗਾਲਵ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, "ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।" ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਗਾਲਵ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਗਾਲਵ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਘਰ ਸੱਦਿਆ। ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਨੇ, ਦਇਆ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ, ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ? ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ? ਬਿਸਤਰਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਕੌਣ ਹੈ? ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ।" ਗਾਲਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਦ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਲਵਾਂ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਵੈਸ਼ਿਆ ਨਾਲ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਸੁੱਤ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗਾਲਵ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਵੈਸ਼ਿਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਤੂੰ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੈਸ਼ਿਆ ਹੈਂ, ਪਰ ਪਤੀ-ਵਰਤਾ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਡਾ ਪਿਆਰ ਜੀਵਨ ਭਰ ਬਣਿਆ ਰਹੇ। ਪਰ ਮੈਂ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ, ਪਰਿਵਾਰ ਕੌਣ, ਘਰ ਕਿੱਥੇ, ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਕੌਣ ਹਨ? ਸਭ ਦੱਸ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਧ੍ਰਿਤਵ੍ਰਤ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਾਂ, ਸੰਸਕਾਰਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ। ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਮਹੀ ਹੈ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਗਾਲਵ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਛੋਟੇ ਵੇਲੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਸਨਾਜਾਤਾ ਨਾਮਕ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ, ਪਿਛਲੇ ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਇਥੇ ਵੈਸ਼ਿਆ ਵਜੋਂ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਧੂ ਹੀ ਜਾਣ, ਹੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ।" ਉਸਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਅੰਦਰੋ ਝੰਝੋੜਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਵੈਸ਼ਿਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ...