ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਗਰੁੜ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਧਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੱਤ ਠੰਡੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਨੰਦੀ ਕੋਲ ਜਲਦੀ ਲੈ ਆਓ।" ਫਿਰ, ਉਸ ਉਂਗਲੀ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਧਰਮ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਹੇ ਪੰਛੀ।" ਜਦੋਂ ਉਂਗਲੀ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਗਰੁੜ ਦਾ ਸਿਰ ਪੇਟ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪੇਟ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਚਲ ਗਿਆ ਤੇ ਬੜੀ ਪਰੀਸ਼ਾਨੀ, ਦੁਖ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, "ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ, ਹੇ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਸ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਪਰਾਧੀ ਵੀ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ਹੋ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਪਰਾਧ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹੋ। ਜੇ ਕੋਈ ਭੁੱਲ ਵੀ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਬੇਅੰਤ ਹੈ।" ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨਿ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਦਇਆ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ, ਕਮਲਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਮੰਨਦੇ ਹਨ। "ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਨਿਹੱਤੇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਬਚਾਓ, ਹੇ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਂ।" ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਵੀ ਦਇਆ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਗਰੁੜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਜੋ ਮੁਸੀਬਤ 'ਚ ਫਸ ਗਿਆ ਹੈ।" ਫਿਰ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੰਪ ਤੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ (ਮਹਾਦੇਵ) ਕੋਲ ਜਾਓ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।" ਨੰਦੀ ਨੇ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ, ਸਾਂਪ ਤੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਆ, ਤੇ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ-ਮੁਕਟਧਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਗੌਤਮੀ ਤੀਰ ਤੇ ਜਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ, ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਉਥੇ, ਤੈਨੂੰ ਸੌ-ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਧ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮਿਲਣਗੀਆਂ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਦਮ ਅਸਫਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਉੱਥੇ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਗੌਤਮੀ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਗੰਗਾ 'ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੁਵਰਨ-ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਤੀਬਰ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਪੰਛੀ, ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੁ ਜੀ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਤੀਰਥ "ਗਾਰੁੜ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗੋਵਰਧਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਆਇਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਨਾਰਦ! ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜਾਬਾਲੀ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਸਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਲਦਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤਪਦੇ ਸੂਰਜ ਹੇਠ ਵੀ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਚਾਬਕ ਮਾਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਵੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂ "ਸੁਰਭੀ" ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ। ਨੰਦੀ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ।" ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਨੰਦੀ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਪਜਾਇਆ। ਜਦ ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਸਵਰਗ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਗਈ। ਦੇਵਤੇ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਗਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦਾ।" ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ੰਕਰ ਕੋਲ ਜਾਓ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ।" ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਦੱਸੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨੰਦੀ ਮੇਰੀ ਇਛਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸਾਨੂੰ ਗਾਵਾਂ ਦੇ, ਹੇ ਉਪਕਾਰਕ।" ਨੰਦੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇੱਕ ਯਜਨਾ ਕਰੋ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ 'ਗੋਸਵ' ਹੋਵੇ।" "ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਰੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਮਿਲ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਚਾਹੇ ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ। ਇਥੋਂ ਹੀ 'ਗੋਸਵ' ਯਜਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।" ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਟ ਤੇ, ਗਾਵਾਂ ਵੱਧਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਤੇ ਇਥੇ ਗੋਵਰਧਨ ਉਹ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ! ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਹੋਰ ਜੋ ਲਾਭ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਫਿਰ, ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ ਤੇ ਭੈ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਰਦ! ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਧ੍ਰਤਵ੍ਰਤ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪਤਨੀ ਮਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ, ਸਨਾਜਾਤਾ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਮੌਤ ਨੇ ਧ੍ਰਤਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਧਵਾ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਗਾਲਵ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਗਈ। ਉਥੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ, ਪਾਪ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ, ਭਟਕਦੀ ਫਿਰਦੀ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਗਾਲਵ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਿਆ-ਵਿਲਾਸੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਜਨਸਥਾਨ ਨਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਮਹੀ ਵੀ ਵਪਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਲਾਸੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ, ਆਖ਼ਿਰਕਾਰੀ ਜਨਸਥਾਨ ਆ ਗਿਆ। ਧ੍ਰਤਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਮਹੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਦਾਨੀ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ, ਤੇ ਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ; ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ ਅਣਜਾਣੇ ਸੰਬੰਧ ਬਣ ਗਏ। ਇੰਝ, ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਾਂ-ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਇੰਝ ਹੀ ਜੀਊਂਦੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਵਿਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਸੀ। ਹੇ ਨਾਰਦ! ਇਹ ਅਜੀਬ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।