ਨਾਰਦ ਜੀ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗਾਰੁੜਾ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਕਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਮਣਿਨਾਗ ਸੀ। ਉਹ ਗਾਰੁੜਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੰਗ, ਤੂੰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?’’ ਮਣਿਨਾਗ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ‘‘ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਗਾਰੁੜਾ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਓ।’’ ਸ਼ੰਭੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਹੁਣ ਗਾਰੁੜਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।’’ ਹੁਣ ਉਹ ਸੱਪ, ਗਾਰੁੜਾ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਅਰੁਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੱਪ ਵੱਡੀ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਠੰਡਕ ਵਿੱਚ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਗਾਰੁੜਾ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਗਾਰੁੜਾ ਨੇ ਉਸ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤਮ ਸੱਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨੰਦੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸ਼ੰਭੂ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਸੱਪ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਗਾਰੁੜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੇ।’’ ਸ਼ੰਭੂ ਜੀ ਨੇ ਨੰਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਸੱਪ ਗਾਰੁੜਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਨਾਰਦਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ।’’ ‘‘ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸੱਪ ਨੂੰ ਲੈ ਆ।’’ ਨੰਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਮਾਮਲਾ ਦੱਸਿਆ। ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗਾਰੁੜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਹੇ ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਇਹ ਸੱਪ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ।’’ ਗਾਰੁੜਾ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਲਿਆ ਹਾਂ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।’’ ‘‘ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਨੰਦੀ ਲਈ ਸੱਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ। ਪਰ ਜੋ ਸੱਪ ਮੈਂ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਿਆਏ ਹੋਏ ਸੱਪ ਨੂੰ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।’’ ‘‘ਉੱਚੇ ਸੁਆਮੀ ਆਪਣੇ ਨੇਕ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਮੈਂ ਲਿਆ, ਉਹ ਖੁਦ ਹੀ ਲੈ ਲਵੋ।’’ ‘‘ਤੁਸੀਂ ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਹੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਹੋ।’’ ਗਾਰੁੜਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਹੱਸ ਪਏ, ਉਹ ਨੰਦੀ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, ‘‘ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘ਤੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈਂ।’ ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਹੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਵਾਂਗਾ।’’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਨੰਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਲਦੀ ਰੱਖੋ।’’ ਫਿਰ, ਉਂਗਲੀ ਗਾਰੁੜਾ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਪੰਛੀ, ਧਰਮ ਦੇਖ।’’ ਜਦ ਉਂਗਲੀ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਗਾਰੁੜਾ ਦਾ ਸਿਰ ਪੇਟ ਵਿੱਚ, ਪੇਟ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਿਆ; ਉਹ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਜ਼ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ: ‘‘ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਪਰਾਧੀ ਵੀ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੋ।’’ ‘‘ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਪਰਾਧ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗਲਤੀ ਵੀ ਕਰ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਦਿਆਲੂ ਹੈ।’’ ‘‘ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਦਇਆ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਕਮਲਾ ਦੇ ਪਤੀ! ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਬਚਾਓ।’’ ਫਿਰ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ‘‘ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਗਾਰੁੜਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਚਾਓ।’’ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਗਾਰੁੜਾ ਅਤੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਗਾਰੁੜਾ, ਜਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਗਾ, ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੇਗਾ।’’ ਨੰਦੀ ਜੀ ਨੇ ‘‘ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ’’ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਗਾਰੁੜਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਸੁਣਾਇਆ। ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਗਾਰੁੜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ, ਗੌਤਮੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰ। ਉੱਥੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਮੁੜ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ।’’ ‘‘ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਇੱਛਤ ਫਲ ਸੌ-ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਹੋ ਕੇ ਮਿਲਣਗੇ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਸੜ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਸੀਬ ਦੀ ਮਾਰ ਕਰਕੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਹੇ ਪੰਛੀ, ਗੌਤਮੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।’’ ਗਾਰੁੜਾ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਗਿਆ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਿਜਲੀ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼, ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੰਛੀ, ਬੜੀ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਗਾਰੁੜਾ ਨਾਮਕ ਉਹ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਜਾਪ, ਇਸਨਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਅਟੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਥਾਨ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ, ਗੋਵਰਧਨ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪੁੰਨ ਕਮਾਈਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਐਨੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਦੇਖਿਆ। ਇੱਕ ਜਾਬਾਲੀ ਨਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਸਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਗੋਆਂ ਤੋਂ ਜੋਤ ਦੀ ਲਗਾਮ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਲਟਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਪਾਸੇ ਵੱਜ ਕੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਮਾਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਦੋ ਗਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਮਧੇਨੂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਨੇ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।