ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਇੱਕ ਘੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਭਾਗ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਭਾਨੂ, ਖੁਦ ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਉਸ਼ਾ ਜਾਂਦੀ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਦੌੜਿਆ। ਪਿਆਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਅਣਚਾਹੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਘੋੜੀ ਨੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦਰਿਆ, ਹੋਰ ਦਰਿਆ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਉਪਵਨ ਪਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਉਹ ਨਰਮਦਾ ਤੇ ਵਿਂਧਿਆ, ਦੋਵਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ। ਡਰ ਨਾਲ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੋਈ, ਟਵਸ਼ਟਰ ਦੀ ਧੀ ਗੌਤਮੀ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਘੋੜੀ ਸਮੇਤ, ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਘੋੜਾ, ਭਾਨੂ, ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਬਾਲਕਾਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਭਾਨੂ, ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਬਣ ਜਾਵੋਗੇ।” ਪਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਾਨੂ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਲਿਆ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਭਾਨੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਣ ਲੱਗੇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਭਾਨੂ ਨੇ ਘੋੜੀ ਵੱਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਘੋੜੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਤੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮਿਲ ਗਏ। ਟਵਸ਼ਟਰ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਵੀਰਜ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵੀਰਜ ਤੋਂ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨ ਜਨਮ ਲਏ। ਉਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਨਦੀਆਂ, ਗਾਂਵਾਂ, ਜੜੀਆਂ, ਤੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਏ। ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਥ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣਾ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਾਰਥੀ, ਸੀ; ਯਮ, ਮਨੁ, ਵਰੁਣ, ਤੇ ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਨੀ ਵੀ ਆਏ। ਪਵਿੱਤਰ ਯਮੁਨਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਤਾਪੀ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਏ। ਇਹ ਨਦੀਆਂ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਈਆਂ, ਤੇ ਸਸੁਰ ਵੀ ਆਇਆ। ਭਾਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਸੁਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ: “ਉਸ਼ਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਜੋ ਉੱਚਤ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਯੰਤਰ ਤੇ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਚਮਕ ਨੂੰ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ—ਜਿੰਨੀ ਵੰਡੋ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲੇ।” ਟਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ।” ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਟਵਸ਼ਟਰ ਨੇ ਚਮਕ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਉਹ ਥਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ—ਜਿੱਥੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਜਨਮ ਲਏ—ਉਹ ਥਾਂ ਅਸ਼ਵਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਨੂਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਵਟਾ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੀ। ਤਾਪੀ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਈਆਂ। ਪਵਿੱਤਰ ਮਿਲਾਪ, ਅਰੁਣਾ, ਵਰੁਣਾ, ਤੇ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਕੱਠ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਆਏ। ਉਥੇ ਨੌਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਅਖੁੱਟ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਜਪ ਕੇ, ਜਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਧਰਮਵਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਗਾਰੁੜਾ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸ਼ੇਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਣਿਨਾਗ ਸੀ। ਗਾਰੁੜਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਸਰਪ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗੋ, ਹੇ ਸਰਪ।” ਸਰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਗਾਰੁੜਾ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੋ।” ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਗਾਰੁੜਾ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੋਗੇ।” ਹੁਣ ਗਾਰੁੜਾ ਤੋਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਸਰਪ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਜਿੱਥੇ ਅਰੁਣਾ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਦੁੱਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਪ ਆਰਾਮ ਤੇ ਠੰਡਕ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਗਾਰੁੜਾ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਪ ਨੂੰ ਨਿਡਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਾਰੁੜਾ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸਰਪ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸਰਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬਾਂਧ ਕੇ, ਗਾਰੁੜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਨੰਦੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਸਰਪ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ; ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗਾਰੁੜਾ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਬਾਂਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਜੇ ਸਰਪ ਜੀਵਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੇ।” ਨੰਦੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਸਮਝ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਰਪ ਗਾਰੁੜਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਾਂਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਜਾਓ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ। ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਸ਼ਿਆਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਬਾਂਧਿਆ ਸਰਪ, ਲਿਆਓ।” ਮਾਲਕ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨੰਦੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਨਾਰਾਇਣ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਗਾਰੁੜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਵਿਨਤਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਸਰਪ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦੋ।” ਪੰਛੀ ਕੰਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, “ਨਹੀਂ,” ਆਖਿਆ, ਤੇ ਨੰਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਖਿਆ: “ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੋਰ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਮੈਂ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ, ਸਿਵਾਏ ਤੁਹਾਡੇ। ਵੇਖੋ, ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੰਦੀ ਲਈ ਸਰਪ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ। ਜੋ ਸਰਪ ਮੈਂ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਦੇਣਗੇ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਮਾਲਕ; ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਜੋ ਲਿਆ, ਉਹ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਵਾਂ।” “ਇਹ ਉੱਚੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨੇਕ ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਐਸਾ ਵਿਵਹਾਰ ਹੋਵੇ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਮੈਂ ਲਿਆ, ਲੈ ਜਾਓ। ਤੁਸੀਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱਤਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਅਰਥ ਗੌਰਵ ਕਰਦੇ ਹੋ।” ਗਾਰੁੜਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਕਰਾ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਨੰਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਹੱਸ ਪਿਆ।