ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦ ਸ਼ਨੀਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਮਾਂ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਕੁਝ ਕਰ ਲੈਣ। ਜੇਕਰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੁਝ ਗਲਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸੱਚੀ ਮਾਂ ਕਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ। ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ 'ਮਾਂ' ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਤੱਕਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ।" ਸ਼ਨੀਦੇਵ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਵੀਤਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਛਾਇਆ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਸਾ (ਸੰਧਿਆ) ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਮਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੇ ਹੈ।" ਉਸਾ, ਜੋ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਜਾਣਕੇ, ਸੂਰਜਦੇਵ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਕੋਲ, ਜੋ ਮਾਡੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਆਪ ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸੂਰਜਦੇਵ ਨੇ ਵੀ ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। Lustful stallion ਦੀ ਹਿਨ੍ਹਿਨਾਹਟ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਡਰ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਭੱਜੀ, ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਬਚਾਵੇਗਾ—ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ?" ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜੀ, ਅਤੇ ਸੂਰਜਦੇਵ, ਜੋ ਹੁਣ ਘੋੜਾ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਹਰ ਥਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਕੌਣ ਕੁਝ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਬੈਠਦਾ? ਉਹ ਭਾਗੀਰਥੀ, ਨਰਮਦਾ, ਵਿੰਧਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਰਿਆ, ਜੰਗਲ, ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ। ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਆਖ਼ਰ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰਖਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਘੋੜੀ ਸਹਿਤ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਘੋੜਾ, ਜੋ ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਆਪ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਬਾਲਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਤਾਂ ਸੂਰਜਦੇਵ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤ ਬਣ ਜਾਵੋਗੇ।" ਪਰ ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਸੂਰੀਆ ਦੇਵ ਜਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤੀ। ਭਾਨੁ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਮਾਡੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ; ਮਾਡੇ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਮਿਲੇ। ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਬੀਜ ਛੱਡਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਜਨਮੇ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ, ਰਿਸ਼ੀ, ਨਦੀਆਂ, ਗਾਂ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਗਣ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸੁੰਦਰ ਰਥ, ਜਿਸਦਾ ਸਾਰਥੀ ਅਰੁਣ ਸੀ, ਯਮ, ਮਨੁ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਨੀ ਵੀ ਆਏ। ਪਵਿੱਤਰ ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਾਪੀ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀਆਂ। ਉਹ ਸਾਰੇ, ਤੇ ਪਿਤਾ-ਸਹੁਰਾ ਵੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ। ਸੂਰਜਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਉਸਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਮਸ਼ੀਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਜੋਤੀ ਨੂੰ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦੇਵੋ—ਜਿੰਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਵੇ।" ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ" ਆਖ ਕੇ, ਸੋਮਨਾਥ ਜੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਦਾ ਵੰਡ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਥਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਕਹਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ, ਘੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ, ਜਿੱਥੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਅਸ਼ਵਤੀਰਥ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਨੁਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪੰਚਵਟਾ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਪੀ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਈਆਂ। ਅਰੁਣਾ, ਵਰੁਣਾ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੁਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉੱਥੇ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਖੁੱਟ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ, ਸੁਣੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹੇ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਗਾਰੁੜ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦਾ ਪ੍ਰਬਲ ਪੁੱਤਰ ਮਣਿਨਾਗ, ਗਰੁੜ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਤਦ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਵਰ ਮੰਗ, ਹੇ ਨਾਗ।" ਨਾਗ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਗਰੁੜ ਤੋਂ ਅਭੈ ਦਿਓ।" ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਗਰੁੜ ਤੋਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਜਾਵੇਂ।" ਹੁਣ ਨਾਗ, ਗਰੁੜ ਤੋਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਅਰੁਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜੋ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਨਾਗ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ; ਉਥੇ ਗਰੁੜ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਗਰੁੜ ਨੇ ਨਾਗ ਨੂੰ ਨਿਰਭੈ ਫਿਰਦਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਗਰੁੜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤਮ ਨਾਗ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਨੰਦੀ ਨੇ ਜਗਤਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਨਾਗ ਨਹੀਂ ਆਇਆ; ਉਹ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗਰੁੜ ਨੇ ਖਾ ਲਿਆ ਜਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਜੇ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰਦਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਸਮਝ ਕੇ ਬੋਲਿਆ... (ਕਥਾ ਇਥੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।