ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਚਾਇਆ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ, "ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੱਸੀਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ।" ਚਾਇਆ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ," ਤੇ ਉਸਾ ਘਰ ਤੋਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੀ ਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰੇ। ਤੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ? ਮੈਂ ਡਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਧੀਏ। ਮੈਂ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ।" ਪਰ ਉਸਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਤੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਆਖਰਕਾਰ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਉਸਾ ਨੇ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਤੇ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਚਾਇਆ ਨੇ ਉਸਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਚਾਇਆ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹੋਏ: ਸਾਵਰਣੀ, ਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਵਿਟੀ (ਇੱਕ ਦੁਸਟ ਧੀ)। ਚਾਇਆ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਯਮ ਨੇ ਚਾਇਆ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਯਮ ਨੇ, ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਹੋ ਰਹੇ ਅਨਿਆਏ ਕਾਰਨ, ਚਾਇਆ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੈਰ ਮਾਰਿਆ। ਚਾਇਆ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰਾ ਪੈਰ ਮੇਰੇ ਆਖਣ ਤੇ ਢਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਪਾਪੀਏ!" ਯਮ ਦਾ ਪੈਰ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਦਰਦ ਨਾਲ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਅਗੇ ਉਲਟ ਵੀ ਕਰ ਲੈਣ। ਜੇ ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗਲਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂ ਕੀਤਾ, ਤਾ ਵੀ ਅਸਲੀ ਮਾਂ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬੱਚੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮਾਂ ਕਹਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਐਵੇਂ ਤੱਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਬੋਲ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤਿੱਖੇ ਹਨ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ।" ਯਮ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਵਿਤਾ (ਸੂਰਜ) ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਚਾਇਆ ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਸਾ ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਹੋਰ ਥਾਂ।" ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ, ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਕਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਆਪ ਵੀ ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਘੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਘੋੜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਡਰ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕੀ ਕਿ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ। ਉਹ ਡਰ ਕਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭੱਜੀ, ਸੋਚਦੀ, "ਕੌਣ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ—ਕਦੇ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ?" ਜਿਥੇ ਜਿਥੇ ਉਹ ਘੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੱਜੀ, ਸੂਰਜ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ। ਪਿਆਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਉਹ ਭਾਗੀਰਥੀ ਦਰਿਆ, ਹੋਰ ਦਰਿਆ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਵਣ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਨਰਮਦਾ ਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਏ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਗੋਤਮੀ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ, ਘੋੜੀ ਸਮੇਤ, ਗੋਤਮੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀ-ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਸਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਬਣ ਜਾਓ।" ਪਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਘੋੜਾ ਉਹੀ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਉਸਾ ਦਾ ਪਤੀ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਸੰਤੋਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਭਾਨੁ ਨੇ ਘੋੜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ। ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਬੀਜ ਛੱਡਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਰਾਹੀਂ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਜਨਮ ਲਏ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦਰਿਆ, ਗਾਂਵਾਂ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਥ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਰੁਣਾ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਸੀ। ਯਮ, ਮਨੁ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀ (ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ। ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਯਮੁਨਾ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਪੀ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੱਸੁਰ ਵੀ ਆ ਗਿਆ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਸੁਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸਿਆ, "ਉਸਾ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਯੰਤਰ ਉੱਤੇ ਵਿਠਾ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਚਮਕ ਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦੇਵੋ—ਉਨੀ ਜਿੰਨੀ ਉਸਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦੇਵੇ।" ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ" ਕਹਿ ਕੇ, ਸੋਮਨਾਥ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਉਹ ਥਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਕਹਲਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ, ਘੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਗੋਤਮੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਜਨਮ ਲਏ, ਉਹ ਥਾਂ ਅਸ਼ਵਤੀਰਥ ਕਹਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਨੁਤੀਰਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਪੰਚਵਟਾ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਹੈ। ਤਾਪੀ ਤੇ ਯਮੁਨਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਈਆਂ। ਅਰੁਣਾ, ਵਰੁਣਾ ਤੇ ਗੰਗਾ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਤੀਰਥ ਬਣਾਕੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਖੂਟ ਪুণ੍ਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ, ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।