ਜਨਕਾਂ ਦੀ ਯਜਨਾ ਸ਼ਾਲਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਜਨਸਥਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਉਥੇ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਅਰੁਣਾ ਅਤੇ ਵਰੁਣਾ ਨਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਨਦੀਆਂ ਜਦੋਂ ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਥਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਚਮਤਕਾਰੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੂਰਜ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੇਤਰ ਹਨ, ਤੀਖੇ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉਸ਼ਾ, ਜੋ ਤਵਸ਼ਟਰ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਉਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੀਖੇ ਤੇਜ਼ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਅਤੇ ਯਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਯਮੁਨਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ। ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਛਾਇਆ ਬਣਾਈ। ਫਿਰ ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਉਸ ਛਾਇਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਬਣ ਜਾ। ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਾ ਆਵਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅਤਮਾ ਬਣੀ ਰਹੀਂ। ਪਰ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੀਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ।" ਛਾਇਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ਼ਾ ਘਰ ਛੱਡ ਗਈ। ਉਸ਼ਾ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤਵਸ਼ਟਰ ਦੇ ਘਰ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਤਵਸ਼ਟਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਆਹਿਤ ਸਤ੍ਰੀ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪਤੀ ਸੂਰਜ ਦਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ? ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਰੋਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲ ਜਾ।" ਪਰ ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਤੁਰ ਕੇ ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸੂਰਜ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਛਾਇਆ, ਜੋ ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਬੱਚੇ ਹੋਏ। ਛਾਇਆ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਵਰਣੀ, ਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਟੀ (ਇੱਕ ਕੁਟਿਲ ਕੁੜੀ) ਹੋਏ। ਛਾਇਆ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਲਗਾਅ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਯਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਛਾਇਆ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਯਮ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਛਾਇਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਛਾਇਆ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੇਰਾ ਪੈਰ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਝੜ ਜਾਵੇ, ਪਾਪੀਏ!" ਯਮ ਦਾ ਪੈਰ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦਰਦ ਨਾਲ ਰੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸਵਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, "ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕੁਝ ਉਲਟ-ਸਿਧਾ ਕਰ ਵੀ ਲਏ। ਜੇਕਰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੁਝ ਗਲਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂ ਕੀਤਾ, ਅਸਲ ਮਾਂ ਕਦੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ। ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰੇ, ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਉਹ ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 'ਮਾਂ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਐਵੇਂ ਤੱਕਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੀਖੀ ਹੈ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ।" ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਵਿਤਾ (ਸੂਰਜ) ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਛਾਇਆ ਯਮ ਦੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਸ਼ਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਹੈ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।" ਜਦ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸ਼ਾ ਉੱਥੇ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਘੋੜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅਤਮਾ ਘੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ਼ਾ ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਘੋੜਾ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ। ਜਦ ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਤੇ ਉਹ ਡਰ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ। ਉਹ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭੱਜੀ, ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ, "ਕੌਣ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗਾ—ਸਾਧੂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ?" ਉਸ਼ਾ, ਜੋ ਮਾਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਭੱਜਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਘੋੜਾ ਬਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਕੌਣ ਗਲਤ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਜਾਂਦਾ? ਉਸ਼ਾ ਨੇ ਭਾਗੀਰਥੀ, ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਉਪਵਨ ਪਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਉਸ ਨੇ ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਲਏ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ, ਅਤੇ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤਵਸ਼ਟਰ ਦੀ ਧੀ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਧੂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ, ਉਹ ਘੋੜੀ ਸਮੇਤ, ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਸੂਰਜ, ਘੋੜਾ ਬਣ ਕੇ, ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਜਨਸਥਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਸਾਧੂ-ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅੰਜੀਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਬਣ ਜਾਵੋਗੇ।" ਪਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਧੂ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਇਹ ਘੋੜਾ ਉਸ਼ਾ ਦਾ ਪਤੀ, ਸੂਰਜ, ਹੈ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸਾਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ, ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਮਾਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਾ ਕੋਲ ਆਏ। ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਮਿਲੇ। ਤਦ ਤਵਸ਼ਟਰ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਬੀਜ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਰਾਹੀਂ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰ ਜੰਮੇ। ਉਥੇ, ਦੇਵਤੇ, সিদ্ধ, ਸਾਧੂ, ਨਦੀਆਂ, ਗਾਂ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੀ ਸੰਘਤਿ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ।