ਗੌਤਮ ਜੀ ਨੇ ਵਿਦਵਾਨਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਕਮਲ-ਆਸਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਚੁਕਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।” ਤਦ ਮੈਂ, ਧਿਆਨ ਦੀ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸੁੰਦਰ-ਭ੍ਰੂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੀ ਹੈ।” “ਹੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਵੈਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਸੁਰਭੀ, ਅਰਧ-ਜਨਮ ਵਾਲੀ, ਸੱਤ ਮਹਾਂਦਵੀਪਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਹੋ ਚੁਕੀ; ਪਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗੌਤਮ, ਤੂੰ ਅਟੱਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਧੀਰਜ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਪस्या ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।” “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਘ, ਇਹ ਕੁੜੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇ ਰਹਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਗੌਤਮ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ, ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆ ਕੇ, ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੌਤਮ ਅਤੇ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾ ਰਹੀ ਸੀ; ਦੇਵਤਾ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵਾਪਸ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ; ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸ਼ਚੀ ਦਾ ਪਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮਗੀਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਉਥੇ, ਗੌਤਮ ਜੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਅਹਲਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਗੌਤਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ— ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਗੌਤਮ ਦਾ ਘਰ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇਖੀ; ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੁਰਾ ਇਰਾਦਾ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ। ਇੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਨੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ, ਨਾ ਥਾਂ, ਨਾ ਸਮੇਂ, ਨਾ ਗੌਤਮ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਆਪਣੇ ਦੇਵ-ਪਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਲਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ, “ਕਿਵੇਂ ਅੰਦਰ ਜਾਵਾਂ? ਕਿਵੇਂ ਇਹ ਹੋਵੇ?” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ; ਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਗੌਤਮ ਜੀ ਨੇ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ— ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਗਏ; ਆਸ਼ਰਮ, ਗੌਤਮੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇਖਣ ਆਇਆ; ਸੋਚਿਆ, “ਇਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ,” ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੌਤਮ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਾਕ ਕਿਹਾ। “ਤੇਰੀ ਗੁਣਾਂ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਠੋਕਰ ਖਾ ਗਿਆ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਅਹਲਿਆ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਮਝੀ ਕਿ ਗੌਤਮ ਆਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਦ ਗੌਤਮ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਗਏ ਹੋਏ ਸੀ। ਜਦ ਵੀ ਉਹ ਆਇਆ, ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਗੌਤਮ ਜੀ ਨੇ ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ; ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸਾਰੇ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਖੜਾ ਦੇਖਿਆ। ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਹਾਲ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੇ ਡਰ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— “ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਇਹ ਕੀ ਅਜਬ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਹੋ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਵੀ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋ, ਪਰ ਬਾਹਰ ਵੀ ਖੜੇ ਹੋ। ਵਾਹ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਤਪस्या ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ! ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਜੀ ਅੰਦਰ ਗਏ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਆਰੀ ਅਹਲਿਆ? ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਗੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ?” ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ— “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ? ਤੂੰ ਪਾਪ ਕਰਿਆ ਹੈ!” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਡਰ ਕੇ, ਬਿਸਤਰੇ ਤੋਂ ਉਠ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਪਾਪੀ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਿੱਲੀ ਬਣ ਗਿਆ; ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅਵਸਥਾ-ਵਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਕੇ, ਹੁਣ ਉਹ ਮਲਿਨ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਗੌਤਮ ਜੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਕੀ ਬੇਸਮਝੀ ਹੈ?” ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਚੁੱਪ ਰਹੀ। ਗੌਤਮ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ, ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?” ਉਸ ਨੇ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ, “ਮੈਂ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।” ਤਦ, ਸ਼ਚੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਸ਼ਚੀ ਦਾ ਪਤੀ ਹਾਂ, ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ, ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ।” “ਇਹ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਨਿੰਦਿਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ।” “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਹਾਂ।” “ਧਰਮੀ ਲੋਕ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਰੁਖਾ ਵਿਹਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਜੀ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ— “ਭਾਗਾ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਤੈਨੂੰ ਸਾਹਸ੍ਰਭਾਗਾ ਬਣਾਏ।” ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਸੁੱਕੀ ਦਰਿਆ ਬਣ ਜਾ।” ਫਿਰ, ਅਹਲਿਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਹਾਲਤ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। “ਉਹ ਨਰਕਾਂ, ਜੋ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਪਾਪੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੂਰਵਜ ਵੀ ਨਰਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸਮਝੋ: ਇਹ ਗਵਾਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ।” “ਜੋ ਹੋਵੇ, ਹੋਵੇ।” ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਹਲਿਆ, ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਗੌਤਮ ਜੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।