ਇਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨਾਜੁਕ ਵਿਸ਼ਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਸੋਭਾ ਸਭ ਪਾਸੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਇੰਦਰ (ਸ਼ਕ੍ਰ) ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਿਸ਼ਿਆ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ, ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਆ। ਜਦ ਤੂੰ ਸਫਲ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏਂਗੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਚੀ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰੀ ਹੋਵੇਂਗੀ।’’ ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਡੀ ਅਤੇ ਪਲਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਗਈ, ਉਸਦੀ ਜੋਤਿ ਦੱਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਲਚਕਦਾਰ ਕੁੜੀ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੋਲਾ ਰਾਗ ਗਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਉਸਦੇ ਗੀਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਲ (ਯਮ) ਦਾ ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਬੇਚੈਨ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਯਮ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਯਮ ਨੇ, ਧਰਮ ਲਈ, ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਸਦੀ ਵੈਰੀ ਸੀ। ਪਰ ਅਚਾਨਕ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆ ਘੁਲ ਕੇ ਇਕ ਦਰਿਆ ਬਣ ਗਈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਿਆ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਗਈ। ਉਥੇ ਉਸਨੂੰ ਗੀਤ ਗਾ-ਗਾ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹ ਗਈ। ਜਦ ਯਮ ਨੇ ਵਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਿਆ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਵਰਗੀ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਯਮ ਨੂੰ ਇਉਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ: ‘‘ਹੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ, ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਤੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਨਿਗਰਾਨ ਹੈਂ। ਵੇਖ, ਹਵਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਗਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਲਈ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦੀ ਹੈ; ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲਦੀ ਹੈ।’’ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਯਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: ‘‘ਇਹ ਕੋਈ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਨਿਰਦਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾ ਆਖੋ।’’ ਸੂਰਜ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਹੇ ਯਮ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵਿਸ਼ਿਆ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਚਲੀ ਗਈ?’’ ਸੂਰਜ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ; ਪਰ ਮੈਂ ਇਸਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਜਾ।’’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਧਨਿਆ ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਯਮ ਨੇ ਵੀ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਵੀ ਫਿਰ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ; ਯਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਿੱਥੇ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਵਿੰਦ, ਜੰਗਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਵੀ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਵੱਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਕਈ ਕੁੜੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸ਼ੁਭ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਬਣਾਈ। ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ‘‘ਕੀ ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਨਾ ਦੇਵ, ਨਾ ਦਾਨਵ, ਨਾ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀ।’’ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ, ‘‘ਇਹਨੂੰ ਕੇਵਲ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਧਰਮ, ਤਪ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।’’ ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਕੁੜੀ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਯੁਵਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ; ਜਦ ਇਹ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆ ਆ।’’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਗੌਤਮ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਸਦੀ ਉਚਿਤ ਪਰਵਿਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹਿਲ-ਡੁੱਲ ਦੇ, ਅਹਲਿਆ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵ—ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਵਰੁਣ ਆਦਿ—ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, ‘‘ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਕੁੜੀ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ।’’ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਧਯ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ, ਸਭ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਕੁੜੀ ਲਈ ਆਏ ਸਨ। ਪਰ ਇੰਦਰ ਲਈ ਤਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ ਵੀ, ਗੌਤਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਡੂੰਘਾਈ ਅਤੇ ਅਟੱਲਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਸੀ। ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ, ‘‘ਇਹ ਸ਼ੁਭ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਕੇਵਲ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।’’ ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਆਂ; ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਨੇ ਸਭ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ—ਸਭ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ‘ਅਹਲਿਆ’ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਥੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ‘‘ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ, ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੱਥੇ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰੇਗਾ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ।’’ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਅਹਲਿਆ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਨ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਅਹਲਿਆ ਲਈ ਕੁਝ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ ਅਧ-ਜਣੀ ਹੋਈ ਹੋਈ ਸੀ; ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸ ਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਕਰਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ।