ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਇੰਦਰ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਕਰਕੇ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਣ ਆਈ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ?" ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੇਕਰ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣ ਲਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹਾਂ।" ਇੰਦਰ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੇ ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਯਮ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਵੇ।" ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਕਿਨਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਯਮ ਨੂੰ ਲੈ ਆਓ। ਸਾਰੇ ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਕਿਨਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੈਵਸਵਤਪੁਰੀ—ਯਮ ਦੀ ਨਗਰੀ—ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਯਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ। ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਯਮ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰ (ਭਾਨੁ) ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਯਮ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹਨ?" ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸ਼ਕਰ, ਮੌਤ ਦੇਵਤਾ ਆਪ ਹੀ ਹੁਣ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਉਹ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" ਭਾਨੁ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, "ਹਾਏ, ਇਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਗੱਲ ਹੈ! ਮੇਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਹੈ। ਜੇ ਯਮ ਗੋਦਾਵਰੀ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਮੇਰੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਇਸ ਵੈਰੀ ਦੇ ਤਪ ਨੂੰ ਤੋੜ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।" ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹਾਨ ਅਪਸਰਾ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ। ਇੰਦਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਚਲੋ, ਆਪ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਪ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗੇ।" ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਹਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਜਗਤ ਦਾ ਪਾਲਕ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਯਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਚੱਕਰ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੈਨਕਾ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਸੀਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਲ (ਯਮ) ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰਨਾ ਯਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰਨ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਮੈਨਕਾ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਪਸਰਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਨੌਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੈ, ਸਦਾ ਮਨਮੋਹਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭੇਜੋ, ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸਮਝਦੀ ਹੈ।" ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਅਪਸਰਾ ਦੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਅਪਸਰਾ, ਜਲਦੀ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਈ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਚੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪ੍ਰਿਅ ਹੋਵੇਂਗੀ।" ਇੰਦਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਉਹ ਅਪਸਰਾ ਤੁਰੰਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਡਦੀ ਹੋਈ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਯਮ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਹ ਅਪਸਰਾ, ਜੋ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਯਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਹਿੰਡੋਲਾ ਰਾਗ ਗਾ ਕੇ ਮਨਮੋਹਕਤਾ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਲੱਗੀ। ਕਾਲ (ਯਮ) ਦਾ ਮਨ ਡੋਲ ਗਿਆ, ਉਹ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਯਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲੀਆਂ, ਉਹਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਇੱਛਾ ਦੀ ਅੱਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਅਪਸਰਾ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੈਰੀ ਸੀ, ਪਰ ਪੁੰਨ ਦੇ ਲਈ, ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਅਪਸਰਾ ਗਲ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਦਰਿਆ ਬਣ ਗਈ। ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਅਪਸਰਾ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਗੀਤ ਸੁਣਦੀ ਹੋਈ, ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਯਮ ਨੇ ਉਸ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਥ 'ਚ ਸਵਰਗ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮਿਆਂ, ਜਦ ਸੂਰਜ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਯਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣਾ ਕਰਤਵਿਆ ਪੂਰਾ ਕਰ। ਤੈਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਵੇਖ, ਹਵਾ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਬੋਝ ਝੱਲ ਰਹੀ ਹੈ।" ਸੂਰਜ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ ਯਮ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ਯੋਗ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਇਹ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਨਿਰਦਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਗਿਆ ਨਾ ਦਿਓ।" ਸੂਰਜ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਯਮ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਦੋਸ਼ਯੋਗ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅਪਸਰਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਗੀਤ ਸੁਣਦੀ ਹੋਈ ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਚਲੀ ਗਈ?" "ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਬੜਾ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਯਮ ਨੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਯਮ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਜਦ ਯਮ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਚੱਕਰ ਚਲਾਇਆ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਥੇ ਭਗਵਾਨ ਗੋਵਿੰਦ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਹਲਿਆ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ। ਵੱਡੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ ਰਾਜ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਰਚੀ ਸਨ।