ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਭਉਵਨ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇਕ ਘੋੜਾ ਯਜਨਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਦਸ ਘੋੜਾ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਭਉਵਨ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਘੋੜਾ ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਆਰੰਭ ਹੋਈ ਤੇ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਭ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਆਚਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੂੰ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਦੇ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੁੰਨਿਆਈ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਘੋੜਾ ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ ਕਈ ਕੁ ਦਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਕਰਤੱਵ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਵਜੂਦ, ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਆਪ ਹੀ ਰਾਜਾ ਭਉਵਨ ਨਾਲ ਬੋਲੀ: "ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਾ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਾ ਦਿਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਉਵਨ ਡਰ ਗਿਆ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਦਾਨ ਕਰਾਂ?" ਫਿਰ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਤਿਲ, ਗਾਈਆਂ, ਧਨ, ਅਨਾਜ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇਂ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਅਖੁੱਟ ਦਾਨ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਭਉਵਨ?" ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਜੇ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇਕ ਗੁੰਝੀ ਭੋਜਨ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਦੇਵੇਂਗਾ?" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਉਵਨ ਨੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ "ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ" ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਥਾਂ 'ਦਸ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਸ ਘੋੜਾ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਬਾਰੇ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 'ਪੈਸ਼ਾਚ' ਹੈ, ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਵੈਦਿਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਗਿਰੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੋਲ, ਅੰਜਨਾ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਓਥੇ ਵੱਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਅੰਜਨਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਵਾਨਰੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਕੇਸਰੀ ਸੀ, ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਦ੍ਰਿਕਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ। ਅੰਜਨਾ, ਜੋ ਕੇਸਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਅਪਸਰਾ ਸੀ, ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅੰਜਨਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੇਸਰੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਗਸਤ੍ਯ ਉਥੇ ਆਏ। ਅੰਜਨਾ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਕਾ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ। ਅਗਸਤ੍ਯ ਜੀ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ।" ਅਗਸਤ੍ਯ ਜੀ ਨੇ 'ਤੈਥਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਜਨਾ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਕਾ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਨੱਚਦੀਆਂ ਤੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸਨ। ਵਾਯੂ ਤੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤਿ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਹੱਸਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇਵਤਾ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋਈਏ।" ਵਾਯੂ ਤੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤਿ ਨੇ ਵੀ "ਤੈਥਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ" ਆਖਿਆ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੰਜਨਾ ਨੂੰ ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਕਾ ਨੂੰ ਨਿਰ੍ਰਿਤਿ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰੀ, ਜੋ ਪੈਸ਼ਾਚਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲ ਗਏ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਰੂਪ ਵਿਗੜ ਗਿਆ, ਸਾਡੇ ਸਿਰ ਅਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।" ਫਿਰ ਇੰਦਰਾਣੀ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਐਸੇ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਵੋਗੇ। ਫਿਰ ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਨਿਰ੍ਰਿਤਿ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਅਦ੍ਰੀ, ਪੈਸ਼ਾਚ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਅੰਜਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਿੱਲੀ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਅਦ੍ਰਿਕਾ ਨੂੰ ਗੌਤਮੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਥਾਂ 'ਪੈਸ਼ਾਚ' ਤੇ 'ਅੰਜਨਾ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਤਿਰਪੰਨ ਯੋਜਨ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 'ਮਾਰਜਾਰਾ' ਨਾਮਕ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਥੋਂ ਧਨੁਮੰਤ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪੀ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ 'ਫੇਨਾਸੰਗਮ' ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਉਥੇ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ 'ਕਸ਼ੁਧਾ ਤੀਰਥ' ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਕਣ੍ਵ ਨਾਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਅਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਸੀ, ਪਰ ਆਪ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਗੌਤਮ ਜੀ ਸੁਖੀ ਸਨ। ਇਹ ਅੰਤਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਣ੍ਵ ਜੀ ਨੇ ਵਿਰਾਗ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਗੌਤਮ, ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਕਿ "ਮੈਂ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਹਾਂ।" ਇਸ ਲਈ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਕਲੀਫ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੈਂ ਗੌਤਮ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗਾ, ਪਰ ਸਭ ਵਾਂਗ ਹੀ ਭਿੱਖ ਮੰਗਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ, ਕਣ੍ਵ ਜੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਗੌਤਮੀ ਗੰਗਾ ਤੇ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ," ਅਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।